Bài đăng trên BÁO QUẢNG NAM HÔM NAY 20.6.2014

                                                                                   BS LÊ THÂN

          Sắn có tên khoa học: Manihot esculenta Crantz; thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)        

Sắn còn gọi là khoai mì, là cây lương thực quan trọng nên được trồng khắp nơi để lấy củ ăn, chăn nuôi gia súc và sản xuất tinh bột sắn. Nước ta có nhiều loại sắn, thường gặp 2 loại chính:

-Sắn phát (còn gọi là sắn tây, sắn đỏ, sắn hồng lai): cây có màu hơi hồng, đốt thưa, lá xanh thẫm; củ rắn, có vỏ ngoài trắng, vỏ trong đỏ, nhiều tinh bột, sau khi luộc củ rất bở.

-Sắn dù (còn gọi là sắn tàu, sắn đắng, sắn lùn): cây lùn, đốt dày, ngọn non màu xanh nhạt, lá màu xanh lục nhạt, cuống lá đỏ nhạt; củ có vỏ ngoài nâu sẫm, vỏ trong trắng, chứa nhiều nước; loại này thường được trồng nhiều vì sản lượng cao, củ để lấy bột và làm thức ăn gia súc.

1-Bộ phận độc và chất độc: Một số người ăn củ sắn bị say, đó là hiện tượng ngộ độc sắn, do một glycoside độc có trong củ sắn, chất độc này có nhiều ở vỏ và hai đầu rễ củ, nhất là củ sắn non. Khi cho vào nước và đặc biệt dưới ảnh hưởng của dịch dạ dày, nó bị phân huỷ thành acid cyanhydric (HCN), gây độc đối với người và gia súc. Bảng hàm lượng HCN trong các loại sắn nói trên:

Loại sắn	Hàm lượng HCN (mg/100g củ)
	Khi mới đào	Sau 2-3 ngày
Sắn phát	2,2	4,3
Sắn dù	12,6	18,3

Liều 20mg HCN đủ gây ngộ độc và liều 40-50mg HCN đủ làm chết một người lớn.

2-Triệu chứng ngộ độc:

Khi ăn phải sắn “độc”, chất HCN được giải phóng ra sẽ ngấm qua ruột, vào máu và tác động lên hệ thần kinh trung ương gây ra ngộ độc. Triệu chứng ngộ độc xuất hiện thường vài giờ sau khi ăn (khoảng 2-3 giờ; cũng có khi sớm hơn hoặc muộn hơn). Bắt đầu thấy chóng mặt, nhức đầu, choáng váng, rạo rực khó chịu; tiếp theo là nôn mữa, có thể đau bụng, sắc mặt tái, khó thở, thở nhanh và nông.

Nếu ngộ độc nặng, thì nạn nhân mệt lả, lịm dần rồi mê man; khi mê man, có thể có những cơn co giật giống bệnh động kinh; nạn nhân lạnh toát, vã mồ hôi, mạch yếu dần và chết do truỵ mạch.

3-Giải độc và điều trị: Trong mọi trường hợp người bị ngộ độc cần được cấp cứu kịp thời ngay tại gia đình hoặc cơ sở y tế gần nhất.

-Nếu mới ăn phải thì cần làm cho nạn nhân nôn hết chỗ sắn còn lại trong dạ dày. Sau đó, cho uống nước đường, nước mía, nước mật hoặc mật ong; vì chất đường có tác dụng làm mất độc tính của HCN.

-Nếu cơ thể nạn nhân lạnh toát, cần xoa dầu nóng, mặc ấm; sau đó, đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để tiếp tục theo dõi, đề phòng các biến chứng có thể xảy ra và có thể áp dụng thêm các biện pháp cấp cứu như:

   +Rửa dạy dày - ruột nếu thấy cần

   +Tiêm các thuốc giải độc, trợ tim và chống truỵ mạch; cho thở oxy và nếu ngừng thở phải hô hấp nhân tạo.

Trong y học cổ truyền có bài thuốc giải ngộ độc sắn như sau: Cám gạo tẻ khoảng 40g, rau muống sống 1 nắm. Rửa sạch rau muống, cho vào cối giã nhỏ, cho cám vào trộn đều; lấy ra, cho vào chén hoặc bát, chế nước sôi vào, đánh đều; lọc qua vải sạch lấy nước cho uống. Người lớn mỗi lần uống một chén, nếu chưa khỏi 2-3 giờ sau uống một chén nữa; trẻ em giảm lượng tuỳ theo tuổi. Hoặc dùng 60-100g lá hoặc rễ cây mua, sắc uống

4-Đề phòng ngộ độc sắn: Để đề phòng ngộ độc sắn cần chú ý mấy điểm sau:

-Nên trồng loại sắn ít độc. Không nên bón phân cho sắn loaị có nhiều chất đạm, vì đạm sẽ làm tăng tỷ lệ HCN trong củ sắn. Theo kinh nghiệm, không nên trồng sắn cạnh gốc xoan, vì trồng cạnh gốc xoan làm cho sắn hay có vị đắng và chứa nhiều chất độc.

-Hiện tượng ngộ độc sắn chỉ xảy ra khi ăn sắn tươi; hoặc nướng, luộc không kỹ. Còn sắn đã lột vỏ, ngâm nước, xắt mỏng, phơi khô hoặc làm thành bột thì chưa bao giờ thấy có ngộ độc; bởi vì, chất độc dễ hoà tan trong nước và dễ bay hơi trong quá trình chế biến.

-Khi ăn sắn tươi, nên làm như sau: sắn sau khi đào về, cắt bỏ 2 đầu rồi ngâm nước ít nhất một buổi (hoặc lột vỏ rồi ngâm nước thì tốt hơn). Khi luộc, nên đổ nhiều nước và luộc kỹ để làm tan chất độc vào nước; khi sôi mở vung để chất độc bay hơi. Sắn nấu ghế (độn) cơm, làm bánh, nấu chè thường không bao giờ gây say; sắn nướng dễ gây ngộ độc hơn, vì chất độc còn bị giữ lại nhiều.

-Ngộ độc sắn còn phụ thuộc vào tình trạng cơ thể từng người. Nói chung, trẻ em, người già yếu, người mới bệnh dậy dễ bị ngộ độc hơn người khoẻ mạnh, nếu cùng ăn sắn chứa một lượng chất độc như nhau.

-Không nên ăn quá nhiều sắn vào buổi sáng hay lúc đang đói bụng.

-Không nên dùng vỏ sắn, đầu củ sắn, lõi sắn và nước luộc sắn làm thức ăn cho gia súc, vì HCN trong đó có thể gây ngộ độc. Khi bò, heo bị ngộ độc vì ăn lá sắn, vỏ sắn tươi …. cho uống nước đường kịp thời có tác dụng giải độc tốt.

(Theo “Cây độc ở Việt Nam” Trần Công Khánh và Phạm Hải- NXB Y học 2004)

                         Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Bài đăng trên BÁO QUẢNG NAM hôm nay 4.6.2014

BS Lê  Thân (Tổng hợp)

          Bệnh thủy đậu do vi rút mang tên Varicella Zoster Vius (VZV) gây ra, thủy đậu là một bệnh rất dễ lây truyền: khi một người mang vi rút thủy đậu nói, hắt hơi, nhảy mũi, ho… thì các vi rút đó theo nước bọt, nước mũi bắn ra ngoài tan thành bụi; người khác hít phải bụi đó sẽ lây bệnh ngay. Bệnh xảy ra nhiều ở trẻ em, nhưng cũng không ít nười lớn mắc bệnh này. Thông thường từ lúc nhiễm phải vi rút, đến lúc phát ra bệnh – được gọi là thời gian ủ bệnh hay nung bệnh – là khoảng 2-3 tuần. Mặc dù đây là một bệnh khá lành tính, không có triệu chứng nặng nề ngoài những hồng ban mụn nước; tuy nhiên, bệnh có thể có những biến chứng rất quan trọng; biến chứng nhẹ của bệnh là nhiễm trùng da nơi mụn nước, nặng hơn vi trùng có thể xâm nhập từ mụn nước vào máu gây nên nhiễm trùng máu; các biến chứng nặng như: viêm phổi, viêm não…. là những biến chứng có thể nguy hiểm đến tính mạng hoặc để lại di chứng sau này. Vắc xin chống thủy đậu có hiệu quả cao và lâu dài, giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại vi rút thủy đậu.

          Trong đông y có bài thuốc “Tam hoàng ngân kiều kinh phòng giải độc thang”, điều trị hiệu quả cao đối với thủy đậu (có tài liệu cho rằng bài này đặc trị thủy đậu), gồm các vị thuốc: hoàng cầm, hoàng bá, kinh giới, phòng phong  mỗi vị 12g;  hoàng liên, độc hoạt, khương hoạt, tiền hồ, chỉ xác, cát cánh, cam thảo, xuyên khung, bạch chỉ, bạc hà mỗi vị 8g; liên kiều, bạch linh, đảng sâm mỗi vị 16g; kim ngân hoa 20g, sài hồ 10g, gừng tươi 3 lát, đại táo 3 quả. Tất cả 21 vị hợp thành 1 thang thuốc, các vị thuốc này dễ dàng mua được ở các hiệu thuốc đông y.

          Công dụng:

          - Chống độc giải độc kịp thời và hữu hiệu nhất: tà độc đang gây bệnh cấp tính và phục tà còn ẩn náu ở mô nguyên đều bị bài thuốc hóa giải và bài tiết ra khỏi cơ thể trong vòng 24 - 36 giờ. Sau khi uống 1 bát thuốc thứ nhất độ 20 phút, bệnh nhân đi tiểu có mùi thơm tinh dầu dược thảo là thuốc đã tuần hoàn khắp cơ thể và bắt đầu lôi cuốn tà độc trong máu bài tiết ra khỏi cơ thể bằng đường tiết niệu. Mặt khác, sau khi uống thuốc bệnh nhân đại tiện thông khoan rất nhiều phân khắm thối là nhiệt độc ở đường tiêu hóa và gan cũng bị thuốc lôi cuốn tống khứ ra khỏi cơ thể. Đại tiện, tiểu tiện đều thông suốt giúp giải độc nhanh chóng, hiệu quả, làm bệnh nhân thấy khỏe nhiều sau đó.

          - Chống viêm giảm đau, xẹp mụn tức thời: ngay sau khi uống 1 - 2 thang thuốc đầu tiên, hiện tượng lan tỏa sung huyết ngưng hẳn, các mụn và mụn nước ngưng phát triển và lụi dần hẳn, đóng vảy  rồi bay dần.

          - Phục hồi chính khí (tăng cường hệ thống miễn dịch): Không có tác dụng phụ do thuốc gây ra, không những thế, thuốc còn có tác dụng dinh dưỡng phục hồi chính khí, nhất là hệ thống huyết cầu tố của cơ thể được tăng cường.

          Cách dùng: sắc uống mỗi ngày 1 thang, sắc 2 nước: nước nhất cho 5 chén nước sạch sắc còn 1 chén, uống bất kỳ; nước thứ hai cho 4 hoặc 5 chén nước sắc còn chén lưng, uống sau nước thứ nhất 4 giờ.

                                         Ảnh trong bài láy từ Internet

          Lưu ý: nếu là em bé, người già thì chia làm nhiều lần uống trong ngày. Tổng thời gian điều trị bằng cách trên là 6 ngày liên tục. Bài này chữa Zona (giời leo) cũng làm tương tự và đạt hiệu quả cao, với zona bài thuốc còn có hiệu quả: không để lại biến chứng và di chứng đau kéo dài nhiều ngày tháng. 

more »

Có 1 phần về đông y đăng trên BÁO QUẢNG NAM hôm nay 18.4.2014

                                                              BS Lê   Thân   (Tổng hợp)

          Hiện nay, rất nhiều trẻ mắc bệnh sởi; sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút sởi gây nên, lưu hành phổ biến ở trẻ em, bệnh lây từ người sang người chủ yếu qua đường hô hấp. Các triệu chứng thường gặp của bệnh sởi là: có sốt, phát ban và kèm theo ít nhất một trong các dấu hiệu sau: ho, chảy mũi, đau mắt đỏ, nổi hạch (cổ, chẩm, sau tai), sưng đau khớp. Sau mắc sởi, do sức đề kháng của cơ thể suy giảm, bệnh nhân dễ bị biến chứng nếu không được điều trị kịp thời như: mù lòa, tiêu chảy cấp, viêm phổi, viêm não, có thể dẫn đến tàn phế, tử vong đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng, mắc HIV/AIDS hoặc các bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh. Đối với phụ nữ mang thai, mắc sởi khi mang thai có thể gây ra sảy thai, đẻ non. Để phòng chống bệnh sởi, Bộ Y tế khuyến cáo các bà mẹ cách tốt nhất là nên đưa trẻ đi tiêm chủng vắc xin sởi đầy đủ, đúng lịch. Mũi thứ nhất được tiêm cho trẻ từ 9 đến 11 tháng tuổi, mũi thứ hai được tiêm khi trẻ được 18 tháng tuổi. Nếu trẻ được tiêm một mũi vắc xin sởi lúc 9 - 11 tháng tuổi, chỉ có 85% trẻ có đáp ứng miễn dịch. Nếu trẻ được tiêm thêm mũi vắc xin sởi thứ hai lúc 18 tháng tuổi thì tỷ lệ bảo vệ là 95%. Sau khi trẻ được tiêm đủ 2 mũi vắc xin theo lịch tiêm chủng hoặc sau khi trẻ mắc sởi thì trẻ sẽ có miễn dịch có thể bền vững suốt đời.

Hiện nay đang là mùa đông - xuân, điều kiện thời tiết thuận lợi cho vi rút sởi lưu hành và gây bệnh. Theo kết quả giám sát của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, tỷ lệ trẻ mắc bệnh sởi trong số các trường hợp có sốt phát ban nghi sởi là rất cao (trên 70%). Do vậy, khi phát hiện trẻ có sốt, phát ban, cần thông báo và đưa trẻ tới cơ sở y tế để được khám, điều trị và hướng dẫn cách ly y tế kịp thời tránh các biến chứng nguy hiểm cho người bệnh và tránh lây nhiễm cho cộng đồng.

1-ĐÔNG Y:

 Đông y gọi là bệnh thời khí do lục dâm (6 thứ khí phong, hàn, thử, thấp, táo và hỏa) gây ra. Bệnh sởi còn gọi là ma chẩn, sa tử, bệnh xuất hiện những nốt đỏ trên da, nổi hơi cao, sờ tay có cảm giác như hạt vừng nên gọi là ma chẩn, nốt sởi mọc lên như hạt cát (sa) nên còn gọi là sa tử. Cần phân biệt với phong chẩn (nốt ban không nổi cao trên da).

Các bài thuốc trị bệnh sởi gồm các dược thảo có những tác dụng dược lý giúp ích cho việc điều trị bệnh như: Tác dụng kháng khuẩn (hoàng cầm, hoàng liên, ngưu bàng, kim ngân hoa, diếp cá, liên kiều, tri mẫu), kháng virut (hoàng cầm, hoàng liên, liên kiều, ngưu bàng), sinh tân dịch (mạch môn). Hầu hết các vị thuốc đều có tác dụng hạ sốt. Một số vị còn có thêm tác dụng an thần (tri mẫu), giảm đau (sa sâm), giải độc (cam thảo), lợi tiểu (mộc thông), trị viêm đường hô hấp (bối mẫu), trị tiêu chảy (hoàng liên, hậu phác).

          1.1- Thời kỳ phát sốt (sởi chưa mọc): Bệnh khởi đầu bằng sốt 3, 4 ngày đến khi sởi mọc. Các triệu chứng giống thời kỳ viêm và khởi phát của các bệnh truyền nhiễm khác, cần chú ý đến dịch tễ học, xem kỹ vùng tai, gáy, cổ, lưng có một số điểm ban đỏ.

Triệu chứng: Bắt đầu người nóng, ho, chảy nước mũi, chảy nước mắt, người mệt mỏi, sốt cao dần, niêm mạc miệng có ban chẩn.

Bài 1: Lá diếp cá, rau dệu, mỗi vị 16g, cam thảo đất 12g, sắc uống ngày một thang, chia 3 lần.

Bài 2: Phù bình (bèo cái), đậu sị, mỗi vị 12g; ngưu bàng tử, liên kiều, cát căn, thăng ma mỗi vị 8g; thuyền thoái (xác ve sầu) 4g. Nếu sốt cao, thêm kim ngân hoa, hoàng cầm, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 3: Ngưu bàng 12g; kim ngân hoa, cát căn, bạc hà, kinh giới mỗi vị 8g. Đổ nước ngập, đậy kín, sắc rồi xông và uống.

Bài 4: Cát căn 12g, xích thược 6g, thăng ma 4g, cam thảo 2g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 5: Liên kiều, huyền sâm, mỗi vị 16g; kim ngân hoa, ngưu bàng, tử thảo, hoàng đằng, mẫu đơn bì mỗi vị 10g; cam thảo 8g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 6: Lá diếp cá tươi 30g, mùi tàu 20g, riềng 6g đem nấu lấy nước uống trong ngày.

Bài 7: Cát căn 12g, liên kiều 8g; thuyền thoái, xích thược, kinh giới, ngưu bàng tử, mộc thông mỗi vị 6g; bối mẫu, tiền hồ, tang bạch bì mỗi vị 4g; đăng tâm, cam thảo mỗi vị 2g. Sắc uống ngày một thang.

Nếu khó thở, thêm ma hoàng 6g. Chảy máu cam, thêm trúc như 6g. Táo bón, thêm vừng đen 8-12g. Sốt cao, thêm hoàng liên, hoàng cầm mỗi vị 8g. Tiêu chảy, thêm phục linh, trạch tả mỗi vị 8g. Tiểu tiện ít, thêm xa tiền tử (hạt mã đề) 10g.

                                                        Ảnh:  Diếp cá
          1.2- Thời kỳ sởi mọc (bắt đầu xuất hiện nốt ban sởi đến khi mọc dày toàn thân, độ 3-4 ngày).

Triệu chứng: Sởi mọc tuần tự từ đầu mặt, thân mình, tay chân, lòng bàn tay chân, mọc càng ngày càng dày; sốt cao, ho nhiều, đại tiện nhão. Phương pháp chữa: thanh nhiệt giải độc.

Bài 1: (làm sởi chóng mọc và mọc đều): Quả khế thái lát phơi khô, rau dệu, lá nọc sởi, canh châu mỗi vị 20g, các vị trên đều sao vàng, hạ thổ. Sắc uống mỗi ngày một thang.

Bài 2: Lá tre 20g, sài đất, kim ngân hoa, mỗi vị 16g; mạch môn, sa sâm, sắn dây, cam thảo đất mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 3: Hoa kim ngân, cỏ ban mỗi vị 30g. Dùng tươi giã nhỏ, thêm nước, gạn uống. Có thể phơi khô sắc uống.

Bài 4: Cát căn 12g; tô diệp, xuyên khung mỗi vị 8g; xích thược, ngưu bàng mỗi vị 6g; thăng ma 4g; cam thảo 2g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 5: (bệnh nhân sốt cao): Cát căn, liên kiều mỗi vị 12g; tri mẫu, địa cốt bì, thiên hoa phấn (rễ qua lâu), ngưu bàng tử, huyền sâm, tang diệp (lá dâu tằm) mỗi vị 8g; cát cánh, mộc thông, hoàng cầm, cam thảo mỗi vị 6g; tiền hồ, hoàng liên, chi tử, phòng phong, bạc hà mỗi vị 4g; đăng tâm 3g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 6: (bệnh nhân sốt cao li bì, mê sảng, có dấu hiệu nhiễm độc thần kinh): Huyền sâm, gạo tẻ mỗi vị 12g; sừng con trâu, tri mẫu mỗi vị 8g, cam thảo 4g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 7: (bệnh nhân tiêu chảy): Sơn tra 8g, đăng tâm 6g; bình lang sao, chỉ xác sao mỗi vị 4g; liên kiều, ngưu bàng tử mỗi vị 3g; hoàng liên sao, hoàng cầm sao, hậu phác sao, thanh bì, cam thảo, đương quy mỗi vị 2g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 8: (bệnh nhân có biến chứng viêm phổi): Thạch cao 20g, hạnh nhân 6g, ma hoàng 4g, cam thảo 2g. Sắc uống ngày một thang.

                                                             Ảnh: Tre
          1.3- Thời kỳ sởi bay, bệnh nhân mất nước vì sốt kéo dài, miệng khô, ho.

Bài 1: Sa sâm, hạt sen, đậu đỏ, lá dâu non mỗi vị 120g; cam thảo, mạch môn, hoàng tinh mỗi vị 80g, hoài sơn 60g. Tán thành bột, làm viên. Ngày uống 30g, chia làm 3 lần.

Bài 2: Sa sâm 12g; ngân sài hồ, huyền sâm mỗi vị 8g; đảng sâm, mạch môn mỗi vị 6g; cam thảo 4g; long đởm thảo, đăng tâm mỗi vị 2g. Sắc uống ngày một thang.

Bài 3: Hoàng cầm, địa cốt bì mỗi vị 12g; tang bạch bì (vỏ dễ cây dâu), mạch môn, sa sâm, lô căn (rễ sậy) mỗi vị 8g. Sắc uống ngày một thang.

          2- TÂY Y:

          Tác nhân gây bệnh sởi thuộc nhóm RNA giống Mobilli vi-rút của họ Paramyxoviridae Influenzae. Người là nguồn bệnh chủ yếu nhưng có thể gặp ở khỉ. Không có trung gian truyền bệnh, không có vi rút tiềm ẩn lây truyền, chỉ có 1 type huyết thanh, và thuốc chủng ngừa có hiệu quả.

          2.1- Triệu chứng của bệnh: Có thể chia làm các giai đoạn :

          2.1.1- Thời kỳ ủ bệnh: (từ lúc bị nhiễm siêu vi trùng đến lúc có triệu chứng bệnh) Trung bình là 10 ngày (có thề thay đổi từ 7đến 18ngày): trẻ có thể sốt nhẹ.

          2.1.2- Thời kỳ khởi phát (còn gọi là thời kỳ viêm long): Đây là thời kỳ hay lây nhất, kéo dài từ 3 đến 5 ngày với các biểu hiện như sau:

          - Sốt: Sốt nhẹ hoặc sốt cao 39,5^oC đến 40^oC, có thể có sốt cao co giật, kèm mệt mỏi, nhức đầu, đau cơ đau khớp. 

          -“Viêm long”(có triệu chứng giống như cảm cúm): thường xảy ra ở mắt và mũi, gây chảy nước mắt, đổ  nghèn nhiều, kết mạc mắt đỏ, bệnh nhân sợ ánh sáng, giác mạc và mi mắt có thể bị sưng phù, hắt hơi, sổ mũi, ho đàm, khàn giọng. Có thể gây viêm thanh quản co rút, nếu có triệu chứng viêm long ở đường tiêu hóa sẽ gây tiêu chảy.

          -Khám họng trong giai đoạn này có thể thấy những chấm trắng nhỏ khoảng 1mm mọc trên nền niêm mạc má viêm đỏ, có vị trí ngay với răng hàm thứ nhất, đó là dấu “Koplik” (ảnh) rất có giá trị để giúp chẩn đoán khi phát ban. Thời gian tồn tại của dấu hiệu này khoảng 12 đến 18 giờ.

                                        Ảnh: Dấu hiệu “Koplik”

          2.1.3- Thời kỳ toàn phát (hay còn gọi là thời kỳ phát ban): 

          Ban xuất hiện đầu tiên ở sau tai, sau đó lan dần lên 2 bên má, cổ, ngực, bụng và phần chi trên trong vòng 24 giờ. Trong 24 gờ kế tiếp, ban lan xuống lưng, bụng, 2 tay và sau cùng là 2 chân trong từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 3 của bệnh.Ban sởi màu hồng nhạt, ấn vào mất, thường kết dính lại. Trong trường hợp nhẹ, ban mọc thưa thớt. Đối với những trường hợp nặng, ban mọc dày đặc cả lòng bàn tay, bàn chân, đôi khi có ban xuất huyết cơ thể kèm chảy máu mũi, miệng, xuất huyết tiêu hóa.

          2.1.4- Thời kỳ phục hồi: Ban sởi bay theo trình tự xuất hiện để lại vùng da bị ảnh hưởng những vết thâm đen trên bề mặt da loang lỗ như da cọp nên được gọi là “vết vằn da hổ”

            Chẩn đoán sởi chủ yếu dựa vào lâm sàng là triệu chứng viêm họng với phát ban theo trình tự xuất hiện và khám họng thấy có dấu “Koplik” với tiền sử thường gặp ở trẻ dưới 10 tuổi chưa mắc sởi lần nào, có tiếp xúc với  nguồn lây trong 10 ngày trước đó. Cũng có thể gặp các cháu sống trong tập thể nhà trẻ, trường học và gia đình có người thân mắc bệnh tương tự.

          2.2-  Các biến chứng của bệnh:

          2.2.1- Biến chứng đường hô hấp

          @ Viêm thanh quản:
          - Giai đoạn sớm, là do virus sởi: xuất hiện ở giai đoạn khởi phát, giai đoạn đầu của mọc ban thường mất theo ban,hay có Croup giả, gây cơn khó thở do co thắt thanh quản.
          - Giai đoạn muộn: do bội nhiễm (hay gặp do tụ cầu, liên cầu, phế cầu…), xuất hiện sau mọc ban. Diễn biến thường nặng: sốt cao vọt lên, ho ông ổng, khàn tiêng, khó thở, tím tái.
           @ Viêm phế quản:
          Thường do bội nhiễm, xuất hiện vào cuối thời kì mọc ban. Biểu hiện sốt lại, ho nhiều, nghe phổi có ran phế quản, bạch cầu tăng, neutro tăng, X quang có hình ảnh viêm phế quản.
          @ Viêm phế quản – phổi:
          Do bội nhiễm, thường xuất hiện muộn sau mọc ban. Biểu hiện nặng: sốt cao khó thở, khám phổi có ran phế quản và ra nổ. X quang có hình ảnh phế quản phế vêm (nốt mờ rải rác 2 phổi). Bạch cầu tăng, neutro tăng, thường là nguyên nhân gây tử vong trong bệnh sởi, nhất là ở trẻ nhỏ.

          2.2.2- Biến chứng thần kinh

          @ Viêm não – màng não – tủy cấp:
          Là biến chứng nguy hiểm gây tử vong và di chứng cao. Gặp ở 0,1 – 0,6% bệnh nhân sởi. Thường gặp ở trẻ lớn (tuổi đi học), vào tuần đầu của ban (ngày 3 – 6 của ban). Khởi phát đột ngột, sốt cao vọt co giật, rối loạn ý thức: u ám – hôn mê, liệt ½ người hoặc 1 chi, liệt dây III, VII hay gặp hội chứng tháp – ngoại tháp, tiểu não, tiền đình…
          - Viêm màng não kiểu thanh dịch (do virus).
          - Viêm tủy: liệt 2 chi dưới, rối loạn cơ vòng.
          @ Viêm màng não:
          - Viêm màng não thanh dịch do viru sởi
          - Viêm màng não mủ sau viêm tai do bội nhiễm.
           @ Viêm não chất trắng bán cấp xơ hóa:
Hay gặp ở tuổi 2 – 20 tuổi, xuất hiện muộn sau vài năm, điều này nói lên virus sởi có thể sống tiềm tàng nhiều năm trong cơ thể bệnh nhân có đáp ứng miễn dịch bất thường. Diến biến bán cấp từ vài tháng đến 1 năm. Bệnh nhân chết trong tình trạng tăng tương lực cơ và co cứng mất não.
          2.2.3- Biến chứng đường tiêu hóa
          @  Viêm niêm mạc miệng:
          - Lúc đầu do virus sởi, thường hết cùng với ban.
          - Muộn thường do bội nhiễm
          @ Cam mã tấu:
Xuất hiện muộn, do bội nhiễm xoắn khuẩn Vincent là một loại vi khuẩn hoại thư gây loét niêm mạc miệng, lan sâu rộng vào xương hàm gây hoại tử niêm mạc, viêm xương, rụng răng, hơi thở hôi thối.
          @ Viêm ruột: Do bội nhiễm các loại vi khuẩn như shigella, E. coli…

          2.2.3- Biến chứng tai – mũi – họng

          - Viêm mũi họng bội nhiễm
          - Viêm tai – viêm tai xương chũm.

          2.2.4- Biến chứng do suy giảm miễn dịch

          Dễ mắc thêm các bệnh khác như lao, bạch hầu, ho gà…
          2.3- Điều trị:
          Chủ yếu là điều trị nâng đỡ, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu – săn sóc và nuôi dưỡng.
          - Hạ sốt: phương pháp vật lí, thuốc hạ sốt thông thường (Paracetamol).
          - An thần.
          - Thuốc ho, long đờm
          - Kháng histamin: Dimedron, Pipolphen.
          - Sát trùng mũi họng: nhỏ mắt nhỏ mũi bằng dung dịch Chloromycetin, Argyrol…
          - Kháng sinh chỉ dùng khi có bội nhiễm và dùng cho trẻ dưới 2 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng.
          - Khi có biến chứng: viêm thanh quản, viêm não, sởi ác tính thì dùng kháng sinh và corticoid.
          - Các biện pháp hồi sức tùy theo triệu chứng của bệnh nhân: hồi sức hô hấp khi có suy hô hấp (thở O2, hô hấp hỗ trợ…) hồi sức tim mạch…
          - Chế độ ăn uống tốt.
          3- VẤN ĐỀ LÂY BỆNH:

          Sởi là một bệnh cực kỳ dễ lây lan. Đường lây truyền chủ yếu là đường hô hấp như: nước bọt , hắt hơi, sổ mũi hoặc do hít phải mầm bệnh từ môi trường bên ngoài của bệnh (do mầm bệnh có thể tồn tại ngoài môi trường hơn một giờ). Sởi là bệnh truyền nhiễm có tính lây truyền cao nhất và tính miễn dịch quần thể trong nhân dân cần phải đạt tới  94% mới có thể cắt đứt được sự lây truyền của bệnh trong cộng đồng

          Bệnh lây truyền qua đường hô hấp do ho, hắt hơi, tiếp xúc gần với người bị nhiễm hoặc dịch tiết mũi họng. Giai đoạn gây lây nhiễm xảy ra từ 4 ngày trước đến 4 ngày sau phát ban.

          Vi rút sởi lây lan mạnh trên diện rộng nên có thể gây dịch lớn. Một người mắc có thể gây lây nhiễm cho khoảng 20 người khác.   

          Là bệnh lây nhiễm người – người. Không ghi nhận bệnh sởi ở động vật.

          4- KHI TRẺ BỊ SỞI:

          4.1- NÊN: Tăng cường dinh dưỡng (ăn các loại thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa), vệ sinh răng miệng, vệ sinh cá nhân; cho trẻ uống nhiều nước, nước chanh, cam  uống đều đặn trong ngày; bột cam thảo trộn với mật ong giúp giảm ho và viêm họng do vi rút sởi gây ra; bột nghệ trộn với mật ong hoặc sữa giúp người bệnh nhanh phục hồi và tăng cường khả năng miễn dịch.

          4.2- KHÔNG NÊN: Ăn thực phẩm nhiều dầu mỡ, được chế biến dưới dạng chiên, xào gây khó khăn trong tiêu hóa; ăn thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng muối cao; các loại gia vị cay nóng như tiêu, ớt; đồ uống có ga, cồn.

                                            Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Bài đăng trên BÁO QUẢNG NAM

                                                                                               BS LÊ THÂN (Tổng hợp)

          Chim sẻ có công dụng: bổ ngũ tạng (đặc biệt là thận), tráng dương, ích khí, bổ huyết. Thịt chim sẻ được dùng để chữa: suy nhược cơ thể; tạng phủ hư tổn; gầy yếu khó thở; nhất là người cao tuổi thận khí suy nhược, lưng đau gối mỏi, tiểu tiện nhiều lần về đêm; phụ nữ sau sinh mỏi mệt, đau lưng, khí hư; nam giới liệt dương, suy giảm khả năng tình dục. Tiết chim sẻ được dùng cho những người yếu mệt, yếu sinh lý, hay hoa mắt chóng mặt, nhức đầu do thiếu máu và suy nhược (cắt đầu hay cổ chim, hứng hết tiết vào chén rượu hay mật ong rồi khuấy đều, uống ngay 1 lần trong ngày, dùng liên tục 10-15 ngày). Trứng chim sẻ được dùng cho nam giới liệt dương, thiểu tinh, thận lạnh; nữ giới huyết khô, băng lậu, đới hạ. Phân chim sẻ hơi có độc; trị đau mắt, làm sáng mắt, đau vì tích cục máu trọng bụng, đau họng và bạch đới; chữa cổ họng sưng đau: 20 hạt phân chim sẻ, trộn với đường cát trắng, viên thành 3 viên, gói vào một miếng lụa ngậm trong miệng.

          Chim sẻ có tính ấm (nóng). Chỉ thích hợp với những người thiên về dương hư, hoặc mắc các chứng bệnh thuộc về dương hư; biểu hiện: mệt mỏi, sắc mặc nhợt nhạt, sợ lạnh, chân tay lạnh, dễ bị cảm lạnh, ra mồ hôi vô cớ, ăn kém, chậm tiêu, đại tiện lỏng nát, giảm ham muốn tình dục, liệt dương, xuất tinh sớm, di tinh, lưng đau gối mỏi, phòng sự hay bị vả mồ hôi và toát lạnh…. Không nên dùng cho những người thể chất thiên về âm hư, hoặc mắc các chứng bệnh về tình dục thuộc thể âm hư hỏa vượng. Để đạt được hiệu quả bổ thận tráng dương tốt nhất, cổ nhân thường phối hợp dùng chim sẻ với một số vị thuốc khác như:

          -Chim sẻ 5 con, chim bồ câu 1 con làm thịt, bỏ nội tạng, chặt mỏ, sấy khô; đỗ trọng 120g sao, muối rang 5g; tất cả tán mịn (xay), luyện với mật ong làm thành viên bằng hạt bắp; mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 10g, uống với 1 ít rượu vào lúc đói.

          -Chim sẻ 3-5 con làm thịt bỏ nội tạng, rồi đem hầm với thỏ ty tử 10g, kỷ tử 10g, ba kích 10g (các vị thuốc cho vào túi vải cột kín miệng); khi chín nhừ bỏ bã thuốc, thêm gia vị ăn nóng.

          -Chim sẻ 20 con làm thịt bỏ nội tạng, sấy khô; đương quy 50g, kỷ tử 50g, long nhãn 50g, xuyên khung 20g, thỏ ty tử 40g, ba kích 50g, nhục thung dung 50g, dâm dương hoắc 100g, đại táo 100g, nhục quế 10g. Tất cả đem ngâm với 5 lít rượu trắng, sau 1 tháng là có thể dùng được, mỗi ngày uống 15-20ml.

          -Chim sẻ 3-5 con làm thịt bỏ nội tạng, gạo tẻ 100g và 1 chén rượu trắng nấu thành cháo; khi chín bỏ vào 3 củ hành trắng và gia vị, ăn nóng.

          Các vị thuốc phối hợp trên dễ dàng mua được ở các tiệm thuốc bắc.

 Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Bài ngắn hơn đăng BÁO QUẢNG NAM hôm qua 2.4.2014

                                                   BS LÊ  THÂN (Tổng hợp)

Tình trạng đau nhức xương khớp rất hay gặp ở bà con, khiến chất lượng sống giảm sút đáng kể, hạn chế việc tham gia các hoạt động cộng đồng, kéo theo những rối loạn khác về thể chất và tâm lý. Nếu kéo dài có thể để lại nhiều hậu quả như: Biến dạng khớp, teo cơ, tàn phế…. Một số bệnh lý hay gặp như: Viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp, loãng xương, gút…

 Đông y cho rằng do sức đề kháng và khả năng tự bảo vệ của cơ thể không đầy đủ, các yếu tố gây bệnh như: phong, hàn, thấp cùng phối hợp tác động xâm phạm đến kinh lạc - cơ - khớp, làm cho sự vận hành của khí huyết bị tắc nghẽn không thông gây ra đau nhức xương khớp. Đau nhức xương khớp thường có hai thể lớn là có và không có sưng nóng đỏ. Bài viết này chỉ giới thiệu những cách thức dùng thuốc nam đơn giản có thể chữa tại cộng đồng những trường hợp đau nhức xương khớp mà không có sưng nóng đỏ (những trường hợp có sưng nóng đỏ nên đến cơ sở y tế để kiểm tra và chỉ định điều trị phù hợp):

1- Các biện pháp không dùng thuốc:

- Ăn uống điều độ, giảm cân, giữ cân nặng ở mức hợp lý để giữ cho các khớp không phải chịu một sức nặng quá mức, sẽ có tác dụng làm giảm đau nhiều. Ăn nhiều các sản phẩm từ đậu nành cũng giúp phòng chống loãng xương và tốt cho hệ tim mạch. Ăn ít chất đạm, nhiều chất xơ và rau tươi đối với bệnh gút.

- Tập thể dục nhẹ nhàng, vừa sức giúp cho khí huyết lưu thông sẽ làm thuyên giảm các chứng đau khớp; nhưng tránh tập quá sức vì có thể gây tổn thương gân cốt.

- Nếu đau nhiều, nên kết hợp châm cứu, cấy chỉ, xoa bóp ... tại các cơ sở y học cổ truyền.

2- Một số bài thuốc đơn giản có thể dùng tại cộng đồng:

- Dây đau xương sao vàng, hạ thổ, sắc uống mỗi ngày 15-20g
- Ý dĩ nhân (hạt bo bo) nấu cháo ăn lâu dài.

- Thịt mèo 250g, tỏi 30g, dầu, muối. Làm sạch thịt mèo, cắt miếng, tỏi bỏ vỏ. Cho vào nồi, đổ nước, dầu, muối hầm chín nhừ ăn trong bữa ăn.

- Ngũ gia bì 50g, gạo nếp 500g, men rượu vừa đủ. Rửa sạch ngũ gia bì, ngâm sau đó sắc ngũ gia bì bỏ bã lấy 2 lần nước sắc, đổ gạo nếp vào nấu thành cơm khô, sau tản ra chờ còn hơi ấm rắc men rượu vào trộn đều, ủ thành rượu nếp, dùng tùy thích.

- Thịt dê 500g, cà rốt 250g, gia vị vừa đủ. Cà rốt, thịt dê rửa sạch cắt miếng, ướp gừng tươi xào 5 phút trong chảo dầu nóng, cho thêm ít rượu vang, muối, xì dầu và ít nước lạnh um trong 15 phút, sau bỏ vào nồi đất; cho vỏ quýt với 3 bát nước to, nổi lửa to, khi sôi hạ lửa riu riu nấu trong 2 giờ khi thịt dê chín nhừ là được, ăn trong bữa cơm.

- Rễ trinh nữ (cỏ thẹn, cây xấu hổ, cây mắc cỡ) đã xắt mỏng, tẩm rượu, sao cho thơm 20-30g sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm 2 lần trong ngày. Nếu nhiều có thể nấu thành cao lỏng, rồi pha rượu để dùng dần. Dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác theo công thức sau: (1) rễ trinh nữ, rễ bưởi bung, rễ cúc tần mỗi thứ 20g; rễ đinh lăng, rễ cam thảo dây mỗi thứ 10g. Sắc uống trong ngày, có thể ngâm rượu. (2) rễ trinh nữ 10g; lá cối xay, rau muống biển, lạc tiên, rễ cỏ xước, lá lốt mỗi thứ 3g. Hãm với nước sôi hoặc sắc  uống.

- Dùng lá lốt 12-16g, rễ cây cỏ xước 10g, quế chi 8g, thiên niên kiện 8g, thổ phục linh 12g, kinh giới 8g, tầm gửi cây dâu 12g, rễ cỏ tranh 10g. Nấu với 750 ml nước, sắc còn 300 ml, chia 2 lần uống ấm, trước bữa ăn.

                                                   Lá lốt (Ảnh: Internet)

- Lươn to 4-6 con (mỗi con nặng 500g), rượu (tốt nhất là rượu vàng) một ít. Cho lươn vào rượu đảo đều khi ráo bỏ ruột lươn, sấy khô tán bột lươn cho vào bình dùng dần, mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 15g uống với nước sôi hay hòa vào cháo ăn. Mỗi liệu trình là 2 tháng.

- Giấm tốt lâu năm một bát, hành củ 3 lạng giã nát, nấu lẫn cho sôi rồi gói vào vải, chườm nóng chỗ đau.

- Lá ngải cứu, hành cả rễ, gừng bỏ vỏ. Cả 3 thứ lượng đều nhau, giã nát, tẩm rượu xào nóng đắp chỗ đau, lấy lá thầu dầu đắp ngoài mà buộc lại, ngày thay 5-6 lần đến lành thì thôi.

                                                        Ngải cứu (Ảnh: Internet)

- Quả ké đầu ngựa 2 lạng, giã nát, mỗi lần dùng 8-12g sắc uống khi hơi đói. Kỵ ăn thịt heo.

- Kim ngân hoa cả lá, trộn với rượu, xào nóng, đắp vào chỗ đau.

- Lấy lá lốt tươi và lá ngải cứu tươi, mỗi thứ 30-50g, rửa thật sạch, giã nát, chế thêm giấm, đem chưng nóng rồi chườm, đắp vào chỗ đau.

- Hạt cải tán bột, hòa với lòng trắng trứng gà mà bôi, ngoài lấy lụa bọc lại, ngày thay một lần.

more »

Bài đã đăng trên BÁO QUẢNG NAM

                                                                         BS LÊ THÂN (Tổng hợp)

          Theo đông y, cá diếc ích khí, kiện tỳ, lợi tiểu tiêu sưng, hạ sữa. Là thực phẩm bổ dưỡng rất tốt cho phụ nữ sau khi sinh đẻ thiếu sữa (cá diếc 250g nấu canh ăn, có thể thêm móng giò heo); người bị bệnh lâu ngày thân thể suy nhược, khí huyết hư tổn; còn dùng để chữa ăn kém do tỳ vị hư nhược, trĩ sang, đại tiện ra máu, nôn mửa…. Một số ứng dụng chữa bệnh:

          -Khí huyết hư tổn, thận thể suy nhược, ăn ít, mệt mỏi: lấy cá diếc 250g, gạo nếp 60g; cá làm sạch, bỏ vảy và nội tạng, nấu với gạo nếp thành cháo mà ăn.

          -Đầy hơi, nôn mữa: cá diếc 1 con, bỏ ruột, để vảy; tỏi xắt nhỏ cho hết vào bụng cá; dùng giấy thiếc gói kỹ, nướng chín, nghiền thành bột, mỗi lần uống 3g với nước cơm, ngày 2-3 lần.

          -Bồi dưỡng cho người bị lao phổi ho ra máu: cá diếc làm sạch, nấu cùng củ cải trắng, không cần lượng, ăn thường xuyên.

          -Ho lâu ngày: các diếc 250g, cho đường đỏ vào hầm ăn, liên tục 5-6 lần.

          -Phòng trị viêm dạ dày mạn tính: cá diếc 250g, rửa sạch, rán vàng 2 mặt, cho vào 1 ít rượu; sau khi rán thơm, cho vào lượng vừa muối, 2 chén nước, nấu sôi 15 phút, cho thêm rau rút 250g, nấu sôi thêm 10 phút là được, mỗi ngày uống 2 lần.

          -Trẻ lên sởi thời kỳ đầu hoặc lên sởi phát triển chậm: hầm riêng các diếc tươi sống (có thể cho thêm chút muối), cho trẻ uống canh, ăn cá; có thể làm cho sởi mọc nhanh hơn, mọc nhanh rồi mất nhanh, rút ngắn quá trình bệnh, tránh được biến chứng.

          -Mật cá diếc có tính sát trùng, giảm đau: gai tre đâm vào thịt không lấy ra được, lấy nước mật cá diếc chấm vào, có thể rút gai ra. Mật cá diếc 1 cái đốt thành than, tán nhỏ, trộn với dầu mè, bôi chữa sa dạ con (tử cung), sau khi rửa sạch bộ phận này bằng nước tỏi.

          -Bong bóng cá diếc rửa sạch, chiên gòn bằng dầu mè, tán bột, uống mỗi lần 5-6g, ngày 2 lần để chữa viêm loét dạ dày

                                                                    Ảnh lấy từ Internet

more »

           Bài đăng ở BÁO QUẢNG NAM hôm nay 5.3.2014                                                                                                             BS LÊ THÂN (Tổng hợp)

                                                                          
            Có một loại ớt không cay gọi là ớt ngọt, loại này chỉ dùng làm rau ăn. Chúng ta hay sử dụng ớt cay, là loại gia vị không thể thiếu đối với nhiều người trong các bữa ăn, nó giúp làm tăng cảm giác ngon miệng, nhanh tiêu hóa thức ăn, khử mùi tanh; ngoài ra, ớt cay còn được sử dụng làm thuốc trong cả đông và tây y, nó không chỉ là gia vị mà còn là một thực phẩm chức năng đang được nghiên cứu để trị bệnh. Hoạt chất chính dùng làm thuốc của ớt là capsicain là một alcaloid chiếm từ 0,05-2%, có cấu trúc hóa học là acid isodexenic vanilylamid, bốc hơi ở nhiệt độ cao. Chính capsicain kích thích não bộ tiết ra endo-morphine, chất ma túy nội sinh làm con người khoan khoái, dễ chịu, giảm đau. Vì thế nhiều người “ghiền” ớt, bữa ăn thiếu ớt trở nên mất ngon. Ớt là chất bổ dưỡng vì chứa nhiều vitamin và khoáng chất: vitamin A, E, K, B1, B2, B3, B5, B6, B9, betacaroten, calci, sắt, magnesium, phosphor, kali, natri, kẽm, đồng. Đặc biệt ớt chứa một hàm lượng cao vitamin C (100-250mg/100g ớt).

Theo y học cổ truyền, ớt có vị cay, nóng; có tác dụng: làm khoan khái bên trong, trừ lạnh, kiện tỳ, tiêu thực, giảm đau; thường dùng để chữa các bệnh: đau bụng do lạnh, tiêu hoá kém, đau khớp…. Một số ứng dụng làm thuốc trong đông y:

-Ăn uống kém, chậm tiêu: ăn ớt kèm các món ăn; hoặc 250g ớt rửa sạch, xắt thành sợi, 200g thịt nạc xắt lát mỏng, xào chín mà ăn.

- Rụng tóc: ớt cắt nhỏ ngâm vào rượu trắng khoảng 10-20 ngày, bôi vào chỗ tóc rụng ngày vài lần.

-Đau khớp, vấp ngã, bị thương: ớt bột vừa đủ, mùa đông dùng rượu, mùa hè dùng dấm mà hòa, đắp vào chỗ đau. Hoặc 10 quả ớt đỏ, 1 củ cải cùng giã nhỏ đắp vào chỗ đau.

-Hôi nách: ớt cắt nhỏ ngâm vào cồn iod, ngày 1-2 lần bôi vào nách.

-Đau bụng do lạnh: ớt 1-2 trái xắt nhỏ, 50g gạo, nấu cháo mà ăn, khi ăn ra một ít mồ hôi là tốt; có thể dùng bột ớt ăn với các thức ăn khác; hoặc 1-2 trái ớt, củ khúc khắc (thổ phục linh) 30g, sắc uống ngày 1 thang; hoặc ớt 1-2 trái, nghệ vàng 20g, tán bột ngày uống 2-3 lần. Đau bụng kinh niên: rễ cây ớt, rễ chanh, rễ hoàng lực, mỗi thứ khoảng 10g, sao vàng sắc uống ngày 1 thang.

-Chân bị nứt nẻ, chảy nước, hay bị thũng: ớt đỏ càng già càng tốt, rang, nghiền bột, trộn dầu mè thành hồ, đắp chỗ đau.

-Chữa đau lưng, đau nhức các khớp: 15 trái ớt chín, lá đu đủ 3 cái, rễ chỉ thiên 80g; tất cả giã nhỏ ngâm vào rượu tỉ lệ 1/2, dùng rượu đó xoa vào chỗ đau từng ít một.

Ớt  dưới dạng cồn thuốc dùng để súc miệng chữa khản cổ.

Lưu ý: người bị viêm loét dạ dày, tá tràng; những người luôn cảm thấy nóng (tạng nhiệt) không nên dùng ớt

Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Đọc trong Lễ Dâng hương tưởng niệm 223 năm ngày mất của Hải Thượng Lãn Ông

Rằm tháng giêng Tân Hợi (1791) - Giáp Ngọ (2014), tại Bệnh viện Y học cổ truyền Quảng Nam

       Trong không khí hân hoan, phấn khởi của những ngày đầu năm mới, một mùa xuân nữa đã đến; sắc xuân tràn ngập khắp mọi mơi, mọi nhà và trong mỗi chúng ta. Hôm nay, rằm tháng giêng năm Giáp Ngọ (2014), tưởng niệm 223 năm ngày mất của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác; ông sinh ngày 12 tháng 11 năm Canh Tý (1720), mất ngày rằm tháng giêng năm Tân Hợi (1791), thọ 71 tuổi. Chúng ta tập trung về đây thành kính thắp nén nhang để tưởng nhớ và tri ân công đức to lớn của ông đối với nền y học nước nhà. Lãn Ông được nhân dân ta suy tôn là Đại y tôn Việt Nam; năm 1970, Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hoá của Liên hiệp quốc đã chọn kỷ niệm 250 năm ngày sinh nhật của Lãn Ông để nêu cao tên tuổi và sự nghiệp của ông, là cả một vinh dự cho Tổ quốc ta đã sản sinh ra một người con ưu tú làm rạng rỡ y giới. Ông để lại cho hậu thế bộ sách “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” gồm 28 tập, 66 quyển; trong đó không những chứa đựng nhiều khuôn vàng thước ngọc để chúng ta học tập, nghiên cứu về lý luận và thực hành YHCT; mà còn chứa đựng những quan điểm lớn, những bài học lớn làm tấm gương soi không chỉ cho riêng giới y học cổ truyền.

NHỮNG QUAN ĐIỂM LỚN CỦA HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG

Tư tưởng và sự nghiệp của Lãn Ông gắn liền với thực tế xã hội, với những điều kiện đương thời. Lãn Ông là một nhân vật đặc biệt, tất nhiên có nhiều quan điểm tốt đẹp để lại cho đời sau.

1-Quan điểm về cuộc sống: Lãn Ông sinh ra và sống trong một thời đại có tình hình chính trị không ổn định. Tư tưởng sĩ phu hoang mang, nhiều người không tham gia chính cuộc, rút lui về vùng thôn dã ở ẩn.Trong cái hoan mang chung của nhà nho, Lãn Ông tìm hướng đi trong dịp dưỡng bệnh tại Rú Thành, vào hồi hơn 30 tuổi. “Nghề Y thiết thực ích lợi cho mình, giúp đỡ được mọi người” (Y Huấn). Đó là một hướng đi tích cực đúng đắn, thiết thực, cao quý. Hướng đi ấy có tính chất lý tưởng hoá bản tính và chỉ đạo toàn bộ hoạt động của ông từ đó về sau.

Bản thân ông trước 30 tuổi chưa làm nghề y, cho nên làm nghề y là hướng mới về sau. Và suốt 40 mươi năm còn lại, ông đã phải nỗ lực rất nhiều để xây dựng sự nghiệp, có tính tích cực, có ích cho xã hội. Bởi có quan điểm sống đúng đắn như vậy mà các quan điểm khác về nghề nghiệp, phục vụ cũng đều có nhiều đặc điểm.

        2 - Quan điểm về nghề nghiệp, về ý thức phục vụ: Lãn Ông nhiều lần nhấn mạnh “ Nghề thuốc là nghề thanh cao, là một nghề có lòng nhân...”. Từ đó mà các mặt đạo đức, trách nhiệm, động cơ, thái độ, tác phong, nghiệp vụ... của ông đều đạt tới một tầm cao đặc biệt. Ông nói: “Đạo làm thuốc là một nhân thuật có nhiệm vụ giữ gìn tính mạng người ta, phải lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc giúp người, làm phận sự của mình mà không cầu lợi kể công”. Lãn Ông thể hiện rất rõ tính nhân đạo trong từng khâu của nghiệp vụ: Chuẩn đoán, suy luận, điều trị, dùng thuốc....

Đối với thầy thuốc “cái bệnh” là đối tượng số 1, tùy trường hợp mà giải quyết kịp thời và chu đáo. Do xác định được đối tượng số một đó mà Lãn Ông đặt sang bên những điểm khác như giàu nghèo, quyền uy, định kiến, sở thích, thuật số....

           3 - Quan điểm về trước tác và truyền thụ: Người viết sách có nhiều động cơ và thái độ khác nhau. Lãn Ông có quan điểm sống và ý thức phục vụ như trên nên động cơ và mục đích của ông vẫn đúng. Ông muốn “thâu tóm hàng trăm cuốn sách, đúc thành một bộ để tiện xem, tiện đọc...” Sách thuốc như rừng, lời bàn lắm ngả, yêu cầu có một bộ sách tóm gọn là một yêu cầu về học thuật của thời đại. Sách của ông viết xong đến đâu đã có người chép tay truyền nhau. Với tinh thần thận trọng, Lãn Ông còn đem hết tâm huyết của mình ra “Vắt hết ruột gan, moi tận đáy lòng,”, rõ ràng tinh thần trách nhiệm xây dựng học thuật và ý thức phục vụ của ông thật là triệt để và cao cả. Trong việc truyền thụ nghề nghiệp cho môn đệ, ông cũng rất chu đáo, ông chủ trương dạy bằng nhiều lối để người học nắm vững chuyên môn.

            4 - Quan điểm về thừa kế và học tập: Trong thừa kế và học tập Lãn Ông có những đặc điểm sau:

            4.1- Ồng nêu cao tinh thần khổ học, có thể thấy rõ ở một đoạn văn trong quyển Y hải cầu nguyên: “Tìm hiểu sách vở của khắp các nhà, nghiên cứu ngày đêm, mỗi khi được một câu cách ngôn của hiền triết xưa ghi lại tại chổ biện luận kỹ càng, thức nhấp luôn suy nghĩ. Phàm những chân lý ngoài lời nói, phần nhiều nảy ra trong lúc suy tưởng, nhân đó suy rộng ra, càng ngày càng tinh vi, như chiếc vòng không cùng tận.......”

           4.2- Học tập có chọn lọc: Hai chữ “Tâm lĩnh” trong tên bộ sách cũng nói lên cách học có chọn lọc của ông, ông muốn “chắt lọc lấy những tinh hoa của các sách, những vốn quý của dân gian về y học để đưa vào một bộ sách tóm gọn để tiện xem, tiện đọc...”.

          4.3 Học tập có sáng tạo: ông nghiên cứu sách xưa, nhưng có nhiều chỗ ông không rập khuôn hoàn toàn như xưa. Ông đã có đóng góp những chỗ mới về lý thuyết, về phương thang.

4.4 Học tập có phương pháp: Trong việc học tập cần phải có đọc rộng, tham khảo nhiều. Khi đã có tư liệu nhiều rồi phải biết sắp xếp tóm gọn cho hệ thống thì mới tránh được bệnh tản mát, hoặc lộn xộn mâu thuẫn nhau.

          Giữa học và hành, ông khuyên phải có sự “ biến thông linh hoạt”

4.5 Học tập với tinh thần suy nghĩ độc lập: Ông thừa kế sách xưa một cách toàn tâm toàn ý. Tuy nhiên, ông vẫn có tinh thần suy nghĩ độc lập, ông cũng tự hào với những phát kiến độc đáo. Ông không khiêm tốn giả tạo khi công bố thành quả của sự suy nghĩ độc lập trong học tập của mình và quyết định: “Tôi thà mắc tội với tiền bối, chứ không phụ cái sở học của mình”, và “...mong làm sáng tỏ thêm những chỗ văn chưa sáng nghĩa, những phần lý luận trước đây chưa đầy đủ”, hay như: “...lưu lại một chút khổ tâm của tôi trong việc nghiên cứu y học”. Điều đó phần nào nói lên lòng quả cảm, đồng thời sự tích cực xây dựng học thuật của ông, bất chấp những thông tục không cần thiết. Với tinh thần và phương pháp học tập chịu khó, chọn lọc, sáng tạo và suy nghĩ độc lập như trên, ông nắm vững học thuật và có sự xây dựng, đóng góp to lớn về các mặt.

             5 -Quan điểm về cách đối xử: Trong trước tác Lãn Ông cũng để lại những phong cách đối xử rất xác đáng, cần thiết cho một người thầy thuốc chân chính.

             5.1- Đối với mọi người nói chung: “Đối với người lớn tuổi thì mình phải kính trọng, người học giỏi coi như bậc thầy, người kiêu ngạo thì mình nhân nhượng, người kém mình thì diều dắt họ học tập”

              5.2- Đối với người bệnh: Ông tận tình cứu chữa, ông không tin thuyết định mệnh. Ông quan tâm nhiều đến người nghèo, ông nói: “Nhà giàu không thiếu gì thầy thuốc, còn nhà nghèo khó lòng rước được thầy giỏi, vậy cần lưu tâm cứu chữa cho những người này thì họ mới sống được”.                Đối với phụ nữ, ông giữ nghiêm túc triệt để; ông khuyên: “Khi xem bệnh cho đàn bà, con gái, đàn bà goá, ni cô cần phải có người nhà ở bên cạnh mới bước vào phòng mà xem bệnh, để tránh hết sự nghi ngờ. Dù cho đến hạng người buôn son bán phấn cũng vậy, cũng phải đúng đắn, coi họ như con nhà tử tế, chớ nên đùa cợt mà mang tiếng bất chính, sẽ bị hậu quả về tà dâm”.   

 5.3- Đối với việc nhận quà cáp: Thông thường ai giúp mình một việc gì, thì mình cảm ơn người đó. Nhân dân ta vốn có tính thuần hậu, không khi nào quên ơn người đã giúp mình; muốn bày tỏ lòng chịu ơn không thể nào không trả ơn bằng lời nói, bằng vật chất, hoặc bằng việc làm; điều đó được coi như là hoàn toàn chính đáng và hợp tình, hợp lý, mà người bệnh không làm, luôn tự thấy băn khoăn. Nhưng điều đáng chê trách là đôi khi món quà quá đáng đối với sự việc, hoặc quá lớn đối với khả năng của người bệnh, hoặc kèm theo những động cơ không đúng, hoặc đem lại những hậu quả không trong sạch, lành mạnh. Những món quà không chính đáng có thể hạ thấp nhân phẩm thầy thuốc, biến thầy thuốc thành kẻ phụ thuộc, người nô lệ của vật chất hoặc của quyền uy.      

          Những điều trên đây rút ra từ trước tác của Lãn Ông có thể gọi là mẫu mực và quý báu.

NHỮNG BÀI HỌC LỚN CỦA HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG      

          Ở Lãn Ông, nhiều điểm cần được nghiên cứu sâu sắc và học tập nghiêm túc. Nhưng ở đây hai điểm lớn bao quát cần được nêu trên hết và trước hết là bài học lớn về Y đức và Y thuật.

1- BÀI HỌC VỀ Y ĐỨC

          Mở bộ sách Y tông tâm lĩnh đã thấy bài “Y huấn cách ngôn” ở phần đầu đủ hiểu ông trọng  y đức đến mức rất cao. Trong các quyển sau, nhất là trong quyển “Y âm án” ông nhấn mạnh nhiều lần “Nghề y là một nhân thuật”. Theo ông, “nhân” là một đức tính cơ bản của người làm nghề y. Đức tính cơ bản ấy nên là điều kiện tiên quyết để vào nghề y: nếu không có lòng nhân, không biết quan tâm đến người khác thì nên đi kiếm sống bằng nghề khác ít đòi hỏi nhân đạo hơn. Ông nói: “tôi thường thấm thía rằng: thầy thuốc có nhiệm vụ bảo vệ mạng sống người ta; sự sống chết, điều họa phúc đều ở tay mình xoay chuyển, lẽ nào người có trí tuệ không đầy đủ, hành động không chu đáo, tâm hồn không khoáng đạt, trí quả cảm không thận trọng mà dám theo đòi bắt chước nghề y”

          Ông khẳng định nghề y liên quan chặt chẽ đến đức độ của bản thân và của con cháu lâu dài. Qua nghề y, người ta có thể bồi đắp chữ “đức” được cao dầy, nếu người đó thực sự giúp ích cho người bệnh. Nhưng nếu người đó lợi dụng nghề y để hữu ý hoặc vô ý làm những điều có hại cho người khác thì cũng dễ mắc những điểm “thất đức” không nhỏ. Ông phàn nàn: “Than ôi đem nhân thuật làm chước dối lừa, đem lòng nhân đổi ra lòng buôn bán. Như thế thì người sống trách móc, người chết oán hờn, không thể tha thứ được”. Có thể nói: “không có nghề nào nhân đạo bằng nghề y cứu sống người”, cũng có thể nói: “không có nghề nào vô nhân đạo bằng nghề y thiếu đạo đức”.

2 – BÀI HỌC VỀ Y THUẬT

Từ xưa đến nay y học cổ truyền vẫn giữ được những lý luận cơ bản, những khuôn phép chung, không có tình trạng học thuyết mới đảo lộn học thuyết cũ. Từ sau công nguyên đến nay, một số y gia ở từng thời đại, ở từng địa phương đã có phần đóng góp về kinh nghiệm y, dược, về luận thuyết này khác để làm sáng tỏ thêm nội dung của y thuật. Nhưng trong những phần chung, có thể thấy vài điểm đặc thù trong lập luận và nghiệp vụ: Ông làm thuốc theo lối “vương đạo”, và thiên về “thuỷ hoả”.

Về thuyết thuỷ hoả, ông dành riêng một quyển chuyên luận gọi là “Huyền tẫn phát vi”. Chỉ riêng trong quyển này cũng đã nhiều lần ông nhấn mạnh tầm quan trọng của Thuỷ- Hoả. Học thuyết Thuỷ- Hoả của ông đã được nhiều người áp dụng.

          Về loại bệnh ngoại cảm, ông cũng có những lập luận độc đáo. Ông đã sáng chế ra ba bài giải biểu.

          Dù bệnh về ngoại cảm cũng như bệnh nội thương, ông đều chú ý đến bồi bổ chính khí. Chú trọng mặt bồi bổ trong khi chữa bệnh là đường lối của phái “Vương đạo”, khác với đường lối của phái “Bá đạo”, thiên về phép công tả. Trong đường lối chữa bệnh “ Vương đạo” trong bệnh nội thương, cả trong bệnh ngoại cảm ông vẫn trọng dụng Thuỷ- Hoả. Đó là hai đặc điểm nổi bật được Lãn Ông chủ trương và trình bày.

          Tuy nhiên, những đặc điểm nói trên, cũng cần chú ý đến những điểm do điều kiện lịch sử hạn chế của thời đại ông sống như: Thầy, bạn, sách, trình độ khoa học đương thời... Qua hơn hai trăm năm, đến nay nhiều luận thuyết được phát huy, phát triển, một số quan điểm được phát minh, đề cập, nhiều vấn đề được nghiên cứu thêm, nhiều phương tiện, phương pháp được áp dụng rộng rãi. Do vậy, ở thời điểm ngày nay, người làm y học cổ truyền muốn có kiến thức toàn diện và phong phú cần chú ý thêm đến các vấn đề mới có sau này.

          Thưa các đồng nghiệp, thông qua các quan điểm lớn và bài học lớn được rút ra từ bộ sách “Hải Thượng y tông tâm lĩnh’, nhằm ôn lại thân thế và sự nghiệp của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Chúng ta - các lớp hậu  sinh theo nghề của y tổ - nguyện cố gắng học tập, rèn luyện và cống hiến theo gương sáng của ông về y đức, y đạo, y thuật; để góp phần nhỏ bé của mình vào công cuộc chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân.

                                 Dựa theo “HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH” Tập I

                                   Nhà xuất bản Y học – Hà Nội  1993

ĐỌC LÃN ÔNG TRONG  ĐÊM XUÂN 

Tĩnh lặng giao thừa đọc Lãn Ông
Từng trang lấp lánh nắng Y Tông…
Hiểu lòng nhân ái khinh quyền quý
Trọng đức vị tha giữ chí công
Diệu dược cứu sinh vang đất việt
Thần phương cải tử sáng trời Đông
Gương xưa thôi thúc người nay mãi
Tiếp bước quên mình chẳng quản công.

VÂN TRINH

NHỚ ƠN HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG
(Họa: “Đọc Lãn Ông trong đêm xuân” )

Đọc trang sách cũ nhớ ơn ông
Hải Thượng tên Người sáng nghiệp tông
“Ậm án” răn đời không ngại tiếng
“Lương phương” cứu thế chẳng nài công
Lợi danh buông thả theo dòng nước
Đức độ lưu truyền vượt biển Đông
Rừng Hạnh mở đường con cháu bước
Y thư để lại thật kỳ công

QUỲNH  HOA

Xem thêm: HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG LÊ HỮU TRÁC

more »