Biên soạn:  BSCKI LÊ THÂN

                                                                          Bệnh viện YHCT Quảng Nam

Phần ba : TỲ - VỊ

1- Hư chứng;

1.1-Hội chứng tỳ vị khí hư:

1.1.1-Triệu chứng lâm sàng:

Ăn uống kém, sau ăn thường khó tiêu, bụng có cảm giác chướng đầy, đại tiện phân thường nát và nhão, tứ chi thường mệt mỏi, tiếng thở yếu, ngại nói, người gầy, sắc mặt hơi vàng không tươi, lưỡi: nhợt rêu trắng, mạch hoãn nhược.

1.1.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần là do bởi người bệnh ăn uống thất thường, hoặc do lao lực làm người bệnh quá mệt mỏi, hoặc do những nguyên nhân khác làm cho người bệnh nôn và ỉa chảy kéo dài, cũng có thể do ảnh hưởng từ các bệnh của tạng phủ khác như: tạng can khắc tỳ vị quá mạnh, làm cho tỳ vị hư nhược và đưa đến.

1.1.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: ích khí kiện tỳ.

*Bài thuốc     : Tứ quân tử thang hoặc lục quân tử thang.

1.2- Hội chứng tỳ dương hư:

1.2.1-Triệu chứng lâm sàng:

Ăn kém, bụng có cảm giác chướng đầy, thường hay đau bụng âm ỉ với tính chất khi được chườm nóng hoặc xoa bóp thì có cảm giác dễ chịu hơn, miệng nhạt, không khát, đại tiện phân thường nhão và nát; có trường hợp tay và chân hơi phù, tiểu ít; phụ nữ có thể ra nhiều khí hư, tính chất của khí hư: trắng và loãng; chất lưỡi thường bệu và nhợt, rêu lưỡi thường trắng trơn; mạch trầm tế hoặc trì nhược.

1.2.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Tỳ dương hư thông thường là trên cơ sở của tỳ vị khí hư, bệnh phát triển nặng thêm một bước nữa mà hình thành; còn do người bệnh ăn uống thất thường, đặc biệt là ăn quá nhiều các thức ăn sống lạnh hoặc dùng quá nhiều các vị thuốc với tính vị hàn lương; những nguyên nhân này, làm tổn thương phần khí của tạng tỳ mà dẫn đến. Hội chứng này do bởi dương hư mà sinh hàn, nên người ta còn gọi nó 1 tên khác: Tỳ hư hàn chứng (tỳ vị hư hàn).

1.2.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

-Trong trường hợp không phù:

          *Pháp điều trị: Ôn trung kiện tỳ.

          *Bài thuốc     : Lý trung thang.

-Trong trường hợp có phù:

          *Pháp điều trị: Ôn tỳ hành thủy.

          *Bài thuốc     : Thực tỳ ẩm

1.3-Hội chứng tỳ khí hư hạ hãm:

1.3.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh thường hay váng đầu, hoa mắt, tiếng nói nhỏ - yếu, đoản khí, hay tự hãn, ăn ít, sau ăn bụng đầy trướng khó tiêu hay đại tiện vặt hoặc ỉa chảy kéo dài, có thể  kèm theo sa nội tạng (như: sa dạ dày, sa đại tràng...)

1.3.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Bệnh chứng này còn được gọi dưới một tên khác là trung khí hư hạ hãm, mà nguyên nhân là do khí ở trung tiêu bị suy giảm gây nên bệnh lý; làm cho khí ở trung tiêu suy giảm thường do lao lực quá nhiều, ăn uống kém hoặc ở những người bị ỉa chảy hay lỵ kéo dài.

1.3.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: ích khí thăng đề.

*Bài thuốc     : Bổ trung ích khí thang.

1.4-Hội chứng tỳ bất thống nhiếp huyết:

1.4.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh hay biểu hiện tình trạng xuất huyết dưới nhiều hình thức khác nhau: có thể là xuất huyết dưới da; có thể là đi cầu ra máu; ở phụ nữ có thể là: kinh nguyệt ra quá nhiều, rong kinh hay rong huyết; hoặc trong các trường hợp xuất huyết khác.

Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc kèm theo các hội chứng bệnh lý khác, ví dụ như: kèm hội chứng tỳ khí hư hoặc hội chứng tỳ dương hư.

1.4.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Tình trạng này đa phần gặp ở những người mắc bệnh lâu ngày, làm cho tỳ khí bị hư tổn; hoặc ở những người do lao lực quá độ mà làm tổn thương tới tỳ khí lúc ban đầu, sau đó phát triển thành tỳ khí hư hạ hãm. Tất cả những nguyên nhân ấy làm cho tỳ khí hư, mất khả năng thống nhiếp huyết mà đưa đến bệnh lý.

1.4.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: ích khí nhiếp huyết.

*Bài thuốc    : Quy tỳ thang.

1.5-Hội chứng vị âm bất túc:

1.5.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh có miệng và lưỡi khô ráo, đói nhưng không muốn ăn hoặc nôn khan hay ợ hơi, bụng thường chướng, đại tiện phân thường khô táo, nước tiểu đỏ và ít, lưỡi thường khô đỏ sẫm và ít tân dịch, mạch tế sác.

1.5.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần là do bởi hỏa nhiệt bên trong cơ thể mạnh, làm tiêu hao phần âm dịch của vị mà dẫn đến.

1.5.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Tư âm dưỡng vị

*Bài thuốc     : ích vị thang

2- Thực chứng:

2.1- Hội chứng hàn thấp khốn tỳ:

2.1.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh có cảm giác đầy trướng bụng, không muốn ăn, khi ăn vào rất dễ bị nôn, miệng nhạt, không khát, bụng thường đau, đại tiện phân thường nát, đầu có cảm giác nặng như bị bọc, người có cảm giác nặng nề hoặc phù nhẹ, sắc mặt thường vàng tối, lưỡi bệu, rêu lưỡi trắng nhạt, mạch nhu hoãn.

2.1.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần nguyên nhân đưa đến là do bởi người bệnh ăn uống các thức ăn sống lạnh nhiều làm cho hàn thấp đình ngưng ở trung tiêu; hoặc do người bệnh trong công việc hay sinh hoạt bị dầm mưa, ngâm nước nhiều, làm cho thấp tà từ môi trường ngoài xâm phạm vào cơ thể, kết quả hàn thấp xâm nhập nặng vào bên trong, làm tổn thương phần dương khí của tạng tỳ mà gây bệnh.

2.1.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Ôn trung hóa thấp.

*Bài thuốc     : Vị linh thang.

2.2-Hội chứng tỳ vị thấp nhiệt:

2.2.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh có cảm giác đầy trướng bụng hoặc nôn khi ăn, tay chân và cơ thể có cảm giác nặng nề, đại tiện phân thường nhão nát, đi tiểu nước tiểu thường đỏ ít và khó đi tiểu. Có trường hợp người bệnh xuất hiện hoàng đản: da vàng, mắt vàng; người có thể nóng, ra mồ hôi mà nhiệt vẫn không giảm. Rêu lưỡi vàng nhờn, mạch nhu sác.

2.2.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa số là do cảm thụ thấp nhiệt tà từ bên ngoài xâm phạm vào cơ thể, hoặc có thể gặp ở những người ăn nhiều các thức ăn béo, ngọt hay uống rượu quá nhiều, những yếu tố đó tạo thành thấp nhiệt bên trong cơ thể ảnh hưởng đến tỳ vị mà đưa đến hội chứng bệnh lý.

2.2.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Thanh nhiệt hóa thấp

*Bài thuốc     : Cam lộ tiêu độc đan.

2.3-Hội chứng vị hàn;

2.3.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh có cảm giác lạnh và đau vùng thượng vị, mức độ nhẹ thì đau âm ỉ kéo dài, mức độ nặng có thể xuất hiện các cơn đau rõ rệt, đặc biệt tính chất đau là gặp lạnh thí đau tăng lên, khi chườm nóng có cảm giác dễ chịu hơn; miệng nhạt, không khát, hay chảy ra nước miếng trong; hoặc sau khi ăn có thể bị nôn; người bệnh có cảm giác sôi bụng; lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng, nhờn; mạch huyền hoặc trì.

2.3.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần là do bởi vị dương hư dẫn tới, mà vị dương hư thì nguyên nhân là bởi người  bệnh  hay  ăn  các  thức ăn  không sạch, ăn  nhiều các  thức ăn sống lạnh làm hàn ngưng ở vị mà tạo thành.

2.3.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Ôn trung tán hàn.

*Bài thuốc     : Hậu phác ôn trung thang.

2.4-Hội chứng vị nhiệt;

2.4.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh đau vùng thượng vị, nhưng đau có tính chất nóng rát vùng thượng vị, thường hay có cảm giác nuốt chua hoặc cồn cào vùng thượng vị, thích uống nước mát, khi ăn hay có cảm giác mau tiêu, mau đói hoặc sau khi ăn hay có cảm giác buồn nôn, dễ nôn hoặc có trường hợp biểu hiện miệng hôi hay có chảy máu vùng răng lợi hoặc sưng đau vùng răng lợi, đại tiện thường táo, chất lưỡi thường đỏ, rêu lưỡi thường vàng, mạch hoạt sác

2.4.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần là do người bệnh ăn quá nhiều các thức ăn cay nóng, gia vị nhiều, tình trạng ấy kéo dài làm cho nhiệt tích lại ở tỳ vị hoặc có thể do rối loạn thất tình làm cho tình chí uất ức lâu ngày mà hóa hỏa hoặc nhiệt tà từ bên ngoài xâm phạm vào vị.

2.4.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Thanh vị tả hỏa.

*Bài thuốc     : Tả tâm thang hoặc Ngọc nữ tiễn.

2.5-  Hội chứng thực tích đình ngưng ở vị:

2.5.1-Triệu chứng lâm sàng:

Vùng thượng vị có cảm giác chướng đau, người bệnh không thích ăn, hay ợ hơi và nôn mữa; đặc biệt khi ăn nhiều chất thịt, chất mỡ đại tiện thường thất thường lúc táo, lúc nát; rêu lưỡi dày, nhờn; mạch hoạt.

2.5.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Thường do bởi ăn uống không điều độ, ăn quá nhiều, ăn nhanh; đặc biệt là các chất thức ăn béo, ngọt đưa đến thức ăn đình tích ở vị, không vận hóa được mà dẫn tới bệnh lý.

2.5.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Tiêu thực dẫn ngưng.

*Bài thuốc     : Bảo hòa hoàn.

2.6-Hội chứng tỳ hư do giun:  (có thể xếp vào hư hoặc thực đều được)

2.6.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh hay có cảm giác đầy trướng vùng thượng vị, cùng cảm giác hay đau bụng âm ỉ vùng quanh rốn, mặt hơi vàng, người thường gầy, hay ợ hơi, đôi khi có thể nôn ra giun, rêu lưỡi trắng dính, mạch nhu.

2.6.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Do giun gây ra.

2.6.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Kiện tỳ trừ trùng tích.

*Bài thuốc     : Ô mai hoàn.

more »

                                                                          Biên soạn:  BSCKI LÊ THÂN

                                                                          Bệnh viện YHCT Quảng Nam

Phần hai : phế - đại trường

1- Hư chứng;

1.1-Hội chứng phế khí hư:

1.1.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh mệt mỏi, tiếng thở yếu và tiếng ho cũng yếu, khi vận động thì khó thở tăng lên, người bệnh tự ra mồ hôi, sợ lạnh, sắc mặt nhợt, chất lưỡi nhợt, mạch hư nhược.

1.1.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

          Do phế chủ khí và điều hòa hô hấp, cho nên trong các trường hợp người bệnh bị ho lâu ngày, khó thở lâu ngày sẽ làm tổn thương phế khí hoặc do nguồn gốc sinh hóa của khí không đầy đủ mà nguyên nhân thường do tỳ hư, làm cho chức năng chủ khí của phế bị suy giảm mà đưa tới các biểu hiện lâm sàng trên.

1.1.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Bổ ích phế khí.

*Bài thuốc     : Tứ quân tử thang gia hoàng kỳ.

Nếu phế khí hư nhiều làm cho người bệnh ra nhiều mồ hôi thì:

*Pháp điều trị phải là: ích khí cố biểu.

*Bài thuốc                 : Ngọc bình phong tán.

1.2-Hội chứng phế âm hư:

1.2.1-Triệu chứng lâm sàng:

Ho khan, khó thở, đôi khi có đàm nhưng ít và thường dính hoặc có trường hợp đàm lẫn tia máu, miệng và họng có cảm giác khô, tiếng nói đôi khi có thể bị khàn, người gầy mòn thậm chí có trường hợp hay sốt về chiều, ngũ tâm phiền nhiệt, ra mồ hôi trộm (đạo hãn), gò má có thể đỏ, lưỡi đỏ khô, mạch tế sác.

1.2.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần là do lao tổn gây nên hoặc hay gặp ở những người ho kéo dài, làm thương tổn đến phần âm của phế, gây nên phế âm hư.

1.2.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Tư âm nhuận phế.

*Bài thuốc     : Bách hợp cố kim thang.

1.3-Hội chứng đại trường tổn thương tân dịch;

1.3.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh đại tiện thường táo bón, phân thường khô, khó đại tiện, thậm chí có thể mấy ngày mới đại tiện 1 lần, miệng thường hôi, hay có cảm giác váng đầu; lưỡi đỏ, ít tân dịch nên khô, rêu lưỡi vàng khô; mạch tế sác

1.3.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đại trường táo nhiệt là do bởi tân dịch bị tổn thương, tiêu hao nhiều hoặc do phần vị âm không đủ không đưa được xuống dưới đại trường đều có thể làm cho tân dịch của đại trường bị tổn thương, chứng bệnh này hay thường gặp ở người già, phụ nữ sau đẻ, ở người trong giai đoạn hồi phục của các bệnh có sốt (hay gặp ở bệnh truyền nhiễm).

1.3.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Nhuận tràng để thông tiện.

*Bài thuốc     : Ma tử nhân hoàn.

2- Thực chứng:

2.1-Hội chứng hàn tà phạm phế:

2.1.1-Triệu chứng lâm sàng:

Ho và khó thở, khạc ra đàm trắng và loãng, miệng không khát, mũi hay tắc, nước mũi thường trong, toàn thân người bệnh cũng hay sợ lạnh, có thể có sốt, đầu và mình mẩy hay có cảm giác đau mỏi, rêu lưỡi trắng, mạch  khẩn.

2.1.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Thường là do ngoại cảm hàn tà từ bên ngoài, khi xâm phạm vào cơ thể nó từ biểu vào lý và tạng đầu tiên nó va chạm chính là tạng phế.

2.1.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Tuyên phế tán hàn.

*Bài thuốc     : Hạnh tô tán.

2.2- Hội chứng phong nhiệt phạm phế:

2.2.1-Triệu chứng lâm sàng:

Ho, khó thở, tiếng thở thô, nếu khạc đàm thì đàm vàng đặc, miệng khát, họng đau, toàn thân phát sốt, sợ gió, sợ lạnh, đau ngực, đại tiện táo, nước tiểu đỏ và ít; trong các trường hợp nặng do nhiệt tắc trở bên trong lâu ngày, làm cho người bệnh có thể ộc ra máu hoặc mủ mùi hôi; lưỡi thường đỏ, rêu lưỡi thường vàng; mạch sác.

2.2.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Thường do nhiệt tà từ bên ngoài xâm phạm vào, có khi ban đầu là do phong hàn từ bên ngoài xâm phạm vào phế lâu ngày uất mà hóa hỏa, hỏa thiêu đất bên trong tạo thành đàm nhiệt; tình trạng này nếu không được điều trị kịp thời làm cho đàm nhiệt hóa nùng hình thành chứng phế ung làm cho người bệnh ộc ra mủ.

2.2.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

-Trong trường hợp chưa hình thành phế ung:

          *Pháp điều trị: Thanh tuyên phế nhiệt, chỉ khái, bình suyễn.

          *Bài thuốc     : Tang cúc ẩm (nhẹ) hoặc Ma hạnh thạch cam thang (nặng).

-Trường hợp đã hình thành phế ung và người bệnh ộc ra mủ:

          *Pháp điều trị: Thanh nhiệt bài nùng.

          *Bài thuốc     : Thiên kim vĩ thành thang.

2.3-Hội chứng táo tà phạm phế:

2.3.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh ho khan, ít đàm nhưng đàm thường dính và khó khạc, kèm theo có thể có khó thở, mũi khô, họng khô, khi ho hay có cảm giác đau ngực, rêu lưỡi mỏng, lưỡi khô ít tân dịch, mạch tế sác. Toàn thân: có thể xuất hiện phát sốt, sợ gió và sợ lạnh, đau đầu (có nghĩa là biểu hiện thêm các triệu chứng ở biểu)

2.3.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Đa phần bệnh hay phát vào mùa thu đông, là mùa mà các yếu tố táo chiếm ưu việt, cho nên táo tà dễ xâm nhập vào cơ thể làm ảnh hưởng tạng phế, dễ làm tiêu hao tân dịch của tạng phế mà đưa đến phế táo.

2.3.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Thanh phế nhuận táo.

*Bài thuốc     : Tang hạnh thang hoặc Thanh táo cứu phế thang.

2.4-Hội chứng đàm thấp phạm phế:

2.4.1-Triệu chứng lâm sàng:

Người bệnh ho khạc ra rất nhiều đàm, tính chất của đàm: sắc trắng, dính, dễ khạc; kèm theo có thể đau tức ngực, có thể thở thấy tiếng đàm lọc xọc ở trong gây ra khó thở; lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng và dính; mạch  huyền hoạt hoặc nhu hoãn.

2.4.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Nguyên nhân ban đầu thường là do cảm thụ phong hàn, thấp tà từ bên ngoài xâm phạm vào; hoặc do ho và khó thở đã lâu ngày đưa đến phế mất chức năng phân bố và điều hòa tân dịch, làm tân dịch ngưng lại mà hóa thành đàm thấp; hoặc có thể do tỳ khí hư làm khả năng vận hóa và điều hòa tân dịch của tạng tỳ cũng bị ảnh hường làm cho tân dịch nung lại mà thành đàm thấp, đưa lên trên phế mà thành hội chứng bệnh lý.

2.4.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Táo thấp hóa đàm.

*Bài thuốc     : Nhị trần thang hợp Tam tử dưỡng thân thang.

2.5-Hội chứng đại trường thấp nhiệt:

2.5.1-Triệu chứng lâm sàng:

Đau bụng, tính chất đau có thể quặn, mót rặn, khi đại tiện có cảm giác nóng rát hậu môn, phân thường có máu mủ; toàn thân: miệng khô nhưng không thích uống nước (do thấp), đi tiểu thường ít, nước tiểu đỏ; lưỡi thường đỏ, rêu lưỡi vàng nhợt; mạch hoạt sác

2.5.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Hội chứng bệnh này đa số gặp vào mùa hè và thu, là thời kỳ yếu tố thử và thấp dễ xâm phạm vào vị trường; ngoài ra còn có thể do người bệnh ăn uống thức ăn không sạch, ăn qúa nhiều các thức ăn sống lạnh; những nhân tố ấy làm cho thấp nhiệt ôn kết ở đại trường mà dưa đến hội chứng này.

2.5.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

*Pháp điều trị: Thanh lợi thấp nhiệt.

*Bài thuốc     : Cát căn cầm liên thang hoặc Bạch đầu ông thang.

                            Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Dành cho các bạn học Y sĩ định hướng YHCT

                                                                        Biên soạn:  BSCKI LÊ THÂN

                                                                          Bệnh viện YHCT Quảng Nam

Hội chứng bệnh lý các tạng phủ là phản ánh dưới ảnh hưởng của các tác nhân gây bệnh làm thay đổi các chức năng sinh lý của các tạng phủ, do bởi chức năng sinh lý của các tạng phủ không giống nhau, cho nên biểu hiện trên lâm sàng bằng các hội chứng bệnh lý khác nhau.

          Giữa các tạng phủ với nhau, cũng như giữa tạng phủ và tổ chức khác, chúng nằm trong mối quan hệ mật thiết với nhau, vì vậy khi xây dựng hội chứng bệnh lý các tạng phủ phải xuất phát từ quan điểm chỉnh thể và chú ý sự ảnh hưởng trong mối liên hệ giữa các tạng phủ với nhau, có như vậy mới nắm được tình trạng bệnh lý một cách hoàn chỉnh và toàn diện

Phần một : TÂM - TIỂU TRƯỜNG

         

1-Hư chứng;

          1.1-Hội chứng tâm khí hư và tâm dương hư:

          1.1.1-Triệu chứng lâm sàng:

          -Triệu chứng chung: Tâm phiền (buồn bực, khó chịu, hay hồi hộp), đoản khí (thở ngắn, khó thở), khi hoạt động hoặc vận động nhiều các biểu hiện ấy nặng hơn; mạch tế nhược hoặc kết đại.

          -Triệu chứng của tâm khí hư: Triệu chứng chung + sắc mặt trắng nhợt, người mệt mỏi, tự hãn, lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng.

          -Triệu chứng của tâm dương hư: Triệu chứng chung + sắc mặt tối xạm, người bệnh sợ lạnh, tay chân lạnh, hay đau tức ngực, lưỡi nhợt nhưng tím và bệu.

          -Tâm dương hư thoát (mức độ nặng của tâm dương hư): mồ hôi ra như tắm, tay chân lạnh, miệng và môi tím, thở yếu, tinh thần có thể lơ mơ, mạch vi.

          1.1.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:  YHCT gọi là Biện chứng

          Nguyên nhân đa phần là do người bệnh mắc bệnh lâu ngày, làm cơ thể suy yếu hoặc người bệnh mắc các bệnh nặng, những nguyên nhân này làm tổn thương và tiêu hao phần dương khí trong cơ thể, tình trạng bệnh này hay gặp ở những người già do bởi tuổi cao làm phần dương và phần khí trong cơ thể của các tạng phủ đã suy giảm nhiều.

          1.1.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

          -Tâm khí hư:                 

* Pháp điều trị: Bổ ích tâm khí

*Bài thuốc      : Dưỡng tâm thang.

          -Tâm dương hư:            

* Pháp điều trị: Ôn bổ tâm dương

*Bài thuốc      : Bảo nguyên thang.

          -Tâm dương hư thoát:  

* Pháp điều trị: Hồi dương cứu nghịch.

*Bài thuốc      : Sâm phụ thang.

1.2-Hội chứng tâm huyết hư và tâm âm hư:

          1.2.1-Triệu chứng lâm sàng:

          -Triệu chứng chung: Tâm phiền, hay quên, ngủ ít, hay mất ngủ, giấc ngủ thường không sâu, hay mê nhiều.

          -Triệu chứng của tâm huyết hư: Triệu chứng chung + hay nhức đầu chóng mặt, sắc môi và lưỡi nhợt, mạch tế nhược.

-Triệu chứng của tâm âm hư: Triệu chứng chung + ngũ tâm phiền nhiệt (do âm hư sinh nội nhiệt), đạo hãn, miệng và họng khô, lưỡi đỏ khô, mạch tế sác.

          1.2.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

          Thường là do nguồn gốc sinh hóa tạo thành khí huyết không đầy đủ, ví như: người bệnh bị tỳ vị hư kéo dài hoặc tình trạng này xuất hiện sau khi người bệnh mất máu hoặc từ những bệnh ôn nhiệt (bệnh có sốt), làm tổn thương phần âm của cơ thể, cũng có thể do nội nhân bởi rối loạn về thất tình, làm phần âm và huyết của cơ thể bị tiêu hao mà dẫn tới tình trạng tâm âm và tâm huyết hư.

          1.2.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

          -Tâm huyết hư:

                   * Pháp điều trị: Dưỡng huyết an thần

                   *Bài thuốc      : Tứ vật thang gia hắc táo nhân, bá tử nhân, phục thần.

          -Tâm âm hư:

                   * Pháp điều trị: Tư âm an thần.

                   *Bài thuốc      : Thiên vương bổ tâm đan.

          2- Thực chứng:

          2.1-Hội chứng tâm hỏa vượng:

          .2.1.1-Triệu chứng lâm sàng:

          Tâm phiền, mất ngủ, mặt đỏ, miệng khát, đôi khi trên miệng và lưỡi có thể sinh ra các nốt mụn phỏng, lưỡi đỏ, mạch sác; đôi khi người bệnh có thể xuất hiện hay cáu giận, nói năng có thể lãm nhãm hoặc đôi khi lại xuất hiện chứng đi tiểu nước tiểu đỏ, đái buốt, đái rắt, đái ra máu.

          2.1.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

          Đa số là do bởi hỏa từ bên trong phát ra, mà nguyên nhân từ rối loạn thất tình hoặc là do lục khí từ bên ngoài xâm phạm vào cơ thể hóa thành lục dâm, lâu ngày hóa hỏa hoặc do người bệnh trong quá trình ăn uống hay ăn nhiều các thức ăn cay, nóng; những nguyên nhân ấy làm tổn thương phần âm của cơ thể, âm hư lâu ngày có thể làm cho hỏa vượng mà đưa đến.

          2.1.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

                   *Pháp điều trị: Thanh tâm hỏa.

                   *Bài thuốc     : Tả tâm thang.

          Trong trường hợp tâm đưa nhiệt xuống tiểu trường hoặc do thận âm hư không giao hòa tâm hỏa; dẫn đến nước tiểu đỏ, đái buốt, đái rắt, đái ra máu, thì :

                   *Pháp điều trị: Thanh tâm đạo xích.

                   *Bài thuốc     : Đạo xích tán.

2.2-Hội chứng đàm hỏa nhiễu tâm và đàm mê tâm khiếu;

          2.2.1-Triệu chứng lâm sàng:

          -Đàm mê tâm khiếu: Người bệnh có tinh thần trì trệ, hay uất ức, nói năng thường lung tung hay lằng nhằng, hoặc có trường hợp đột nhiên người bệnh ngã lăn ra đất thở có tiếng đờm khò khè hoặc lọc xọc trong cổ họng. Rêu lưỡi trắng nhờn, mạch hoãn và hoạt.

          -Đờm hỏa nhiễu tâm: Người bệnh tâm phiền, miệng khát, ít ngủ, khi ngủ hay mê, mặt đỏ, tiếng thở thô, đại tiện thường táo, nước tiểu thường đỏ, rêu lưỡi vàng nhờn, mạch huyền hoạt và thực.

          2.2.2-Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

          Trường hợp đàm mê tâm khiếu và đàm hỏa nhiễu tâm, thường là kết quả do rối loạn thất tình bên trong hoặc do cảm thụ thấp tà bên ngoài xâm phạm vào cơ thể hóa đàm làm ảnh hưởng đến tâm.

          2.2.3-Pháp điều trị và bài thuốc:

          -Đàm mê tâm khiếu:

                   *Pháp điều trị: Trừ đàm khai khiếu.

                   *Bài thuốc  : Thường kết hợp bài Dị đàm thang và bài Tô hợp hương hoàn.

          -Đàm hỏa nhiễu tâm:

                   *Pháp điều trị: Thanh tâm hóa đàm.

                   *Bài thuốc     : Thập vị ôn đởm thang

.                                        (còn 5 phần nữa)

more »

Bài ngắn hơn đăng trên BÁO QUẢNG NAM  hôm nay 15.10.2104

                                                                      BS LÊ THÂN  (Biên soạn)

          Thuốc (bao gồm các vị thuốc và các bài thuốc) của đông y được chia thành nhiều nhóm khác nhau như: thuốc thanh nhiệt (làm hết nóng), thuốc trừ hàn (làm hết lạnh), thuốc chỉ khái trừ đàm (chữa ho trừ đàm), thuốc an thần, thuốc bổ.... để chữa những chứng bệnh do những nguyên nhân khác nhau gây ra. Như vậy, thuốc bổ là một bộ phận cấu thành trong thuốc của đông y (đông dược). Thuốc bổ - cũng như các nhóm thuốc khác - được chỉ định cho những trường hợp bệnh cụ thể, với thuốc bổ thì chỉ định khi cơ thể người bệnh cần dùng phép bổ.

          Khi nào cần dùng thuốc (phép) bổ? Sách cổ đông y ghi: “Hư thì bổ, thực thì tả”. Như vậy, chỉ bổ khi bị hư, hư tức là 1 hoặc nhiều bộ phận trong cơ thể suy giảm công năng so với người bình thường hoặc so với bản thân khi bình thường; nói đơn giản là sự giảm sút sức đề kháng của cơ thể. Theo đông y, 4 mặt lớn cần quan tâm về hư trong cơ thể là: âm, dương, khí và huyết. Nguyên tắc thường dùng là phần nào trong 4 phần trên bị hư thì bổ phần đó: âm hư bổ âm, dương hư bổ dương, khí hư bổ khí, huyết hư bổ huyết; ngoài ra theo lý luận của đông y khi huyết hư có thể bổ khí. Nhưng các phần trên còn chia ra nơi phần đó hư như: âm hư có: thận âm hư, tâm âm hư, phế âm hư, phế thận âm hư…; dương hư có: tâm dương hư, thận dương hư, tỳ dương hư, tỳ thận dương hư; khí hư có: phế khí hư, vị khí hư, thận khí hư, tâm phế khí hư…; huyết hư có: can huyết hư, tâm huyết hư…; có khi âm dương cùng hư (âm dương lưỡng hư), khí huyết cùng hư (khí huyết lưỡng hư); chia ra như vậy để dùng các vị thuốc, các bài thuốc có tác dụng tốt ở những phần đó hơn là dùng chung chung.

          Làm sao để biết bộ phận nào trong cơ thể bị hư? Phải được thầy thuốc đông y khám bệnh và căn cứ vào lý luận khoa học biện chứng của đông y để xác định phần nào trong cơ thể bị hư mà dùng thuốc bổ phần đó, chứ quyết không thể dùng một cách chung chung, tùy tiện; nếu dùng thuốc bổ một cách bừa bãi thì không những không có tác dụng mà đôi khi nguy hiểm đến tính mạng. Nếu một người được đông y chẩn đoán là âm hư chẳng hạn mà cứ đi dùng thuốc bổ dương thì phần âm ngày càng hư (do phần dương đã hơn phần âm, giờ bổ dương thì dương càng mạnh hơn âm) bệnh càng nặng hơn và có thể ảnh hưởng đến tính mạng, nhất là trong các bệnh như tăng huyết áp. Thiếu phần nào, bộ phận nào thì bồi bổ phần, bộ phận đó và ngay cả khi bồi bổ đã đúng chỗ cũng không được quá thiên lệch mà làm tổn hại đến cân bằng động giữa âm và dương trong nhân thể. Trình Quốc Bành, danh y đời Thanh (Trung Quốc) đã viết: “Bổ có ý nghĩa lớn. Song có người đáng bổ lại không bổ, có người không đáng bổ lại bổ; lại không chịu định rõ khí huyết, không phân biệt hàn nhiệt, âm dương, đóng mở, nhanh chậm, không định rõ ngũ tạng, căn bản thì chỉ có hại”.

Đối với người bình thường (không bệnh) có thể dùng thuốc bổ đông y được không? Câu trả lời là được. Tại sao dùng được? Bởi cơ thể chúng ta khi không bệnh là sự cân bằng động giữa các mặt (âm-dương, khí-huyết…), chứ không phải là sự bằng nhau tuyệt đối giữa các mặt đó; nên luôn có sự thiên lệch hoặc về bên này, hoặc về bên kia; tức là cơ thể luôn ở tình trạng thiếu một mặt nào đó nhưng chưa gây ra bệnh. Có sự thiếu hụt đó là do: (1)- Do bẩm sinh (đông y gọi là tiên thiên bất túc): Tức là từ nhỏ đã hư yếu toàn thân hoặc một bộ phần nào đó, nên cũng cần bồi bổ thường xuyên khi trưởng thành mặc dù không có bệnh. (2) – Do nhu cầu phát triển của cơ thể: Rất quan trọng đối với lứa tuổi vị thành niên, phụ nữ cho con bú. (3)- Sự tiêu hao không ngừng để duy trì sự sống của cơ thể: Phụ thuộc nhiều vào tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp, tình trạng dinh dưỡng… (4)- Nhu cầu bồi bổ chính khí: Tức là thường xuyên nâng cao sức đề kháng của cơ thể để chống lại bệnh tật, nhất là ở trẻ em, người già, phụ nữ sau sinh, người mới hồi phục sau bệnh tật… (5)- Các nhu cầu đặc biệt khác như: Nâng cao hiệu suất công tác, cải thiện khả năng sinh lý… Nhưng như đã phân tích, việc này cần có chỉ định của thầy thuốc đông y. Điều quan trọng là trước khi dùng thuốc, nên bồi bổ bằng ăn uống trước, ăn cơm ngày ba bữa là phương thức bồi bổ cơ bản nhất.

          Khi dùng thuốc bổ đông y cần lưu ý: (1) - Hư đâu bổ đó: Đây là nguyên tắc cơ bản nhất. (2) - Bổ có chừng mực, đủ mức thì dừng: Mọi dược liệu đều có tính thiên lệch nhất định; được người ta lợi dụng để điều chỉnh tính thiên lệch của cơ thể. Việc dùng thuốc bổ quá mức có thể dẫn đến sự thiên lệch mới, rất có hại cho sức khỏe. (3) - Cần biện chứng mà bồi bổ: Nghĩa là cần phải căn cứ đặc điểm bệnh lý cụ thể mà tiến hành dùng thuốc cho phù hợp, chứng làm sao thì trị làm vậy. (4) - Phải chú ý bảo vệ tỳ vị: Thuốc bổ đông y hầu hết phải dùng đường uống. Muốn cho thuốc được hấp thụ và phát huy tác dụng cao nhất thì không thể không chú ý đến việc nâng cao công năng của tỳ vị. (5) - Dùng thuốc bổ theo mùa: Nghĩa là phải căn cứ vào đặc điểm thời tiết từng mùa và mối quan hệ giữa thời tiết từng mùa với các phủ tạng của cơ thể để lựa chọn loại thuốc bổ phù hợp. (6) - Dùng thuốc bổ phải tùy người: Mỗi cá thể đều có những đặc điểm khác nhau về thể chất, tuổi tác, nghề nghiệp, điều kiện kinh tế và hoàn cảnh sống. Thuốc dùng cho trẻ em không thể cùng liều với người lớn; người già cần bồi bổ nhiều và liên tục hơn...

          Các nghiên cứu của khoa học hiện đại về tác dụng dược lý chủ yếu của thuốc bổ đông y cho thấy: (1)- Ảnh hưởng đối với hệ thống miễn dịch của cơ thể: Các thuốc bổ đông y có khả năng tăng cường và điều tiết chức năng miễn dịch đặc hiệu và không đặc hiệu. (2)- Tác dụng kiện não ích trí: Rất nhiều thuốc bổ đông y có tác dụng cải thiện tình trạng vi tuần hoàn, làm tăng lưu huyết não, tăng lượng ôxy cung cấp từ đó thúc đẩy quá trình phát triển cũng như hạn chế sự lão hóa của não, cải thiện trí nhớ và sức chú ý. (3) - Ảnh hưởng đối với chuyển hóa chất: Nhiều loại có tác dụng thúc đẩy quá trình tổng hợp protein và acid nhân, làm tăng nồng độ albumin và globulin trong máu. Đối với chuyển hóa đường, nếu đường máu tăng cao thì sẽ làm hạ xuống, nếu đường máu giảm thấp thì lại làm tăng lên. (4)- Ảnh hưởng đối với hệ thống nội tiết: Nhìn chung, các loại thuốc bổ đông y đều có tác dụng tăng cường hoạt động của cả 3 hệ thống nội tiết: dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận, dưới đồi-tuyến yên-tuyến sinh dục và dưới đồi-tuyến yên-tuyến giáp trạng. (5)- Ảnh hưởng đối với hệ thống tuần hoàn, tiêu hóa và tạo huyết: Nhiều loại có tác dụng tăng cường sức co bóp cơ tim, cải thiện tình trạng vi tuần hoàn, chống loạn nhịp và thiểu năng động mạch vành tim. Đối với hệ thống tiêu hóa, thuốc bổ tỳ có tác dụng điều chỉnh sức co bóp, tăng cường chức năng tiết dịch và hấp thu, điều tiết thần kinh thực vật từ đó cải thiện tình trạng giảm tiết nước bọt, làm giảm hưng phấn thần kinh giao cảm, nâng cao trương lực dây thần kinh X, thúc đẩy hoạt động bài tiết dịch tiêu hóa ở các bệnh nhân có hội chứng âm hư.

          Nhiều người cho rằng dùng thuốc đông y không bổ bề ngang cũng bổ bề dọc!?, qua phân tích trên thấy rằng điều đó không đúng với cả thuốc bổ của đông y. Ví như vị nhân sâm (vị thuốc đông y hầu như ai cũng từng ít nhất là nghe đến): đối với các trường hợp như viêm ruột thừa, sốt xuất huyết giai đoạn sốt cao… (các trường hợp này đông y cho là thực nhiệt) tuyệt đối không được dùng nó, nếu dùng có thể nguy hiểm đến tính mạng.

                                            Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Bài đăng trên BÁO QUẢNG NAM HÔM NAY 09 - 9 - 2014

                                                       BS LÊ THÂN (Tổng hợp)   

          Còn gọi là vừng, hồ ma, chi ma.... Bộ phận sử dụng chủ yếu là hạt của trái mè, có hai loại: hạt mè đen và hạt mè trắng; cả hai đều dùng được làm thức ăn và làm thuốc, nhưng hạt mè đen bổ dưỡng hơn và thường chỉ dùng nó làm thuốc vì có nhiều dược tính hơn.

          Hạt mè đã được nhân dân ta sử dụng làm thức ăn (để nguyên hạt hoặc ép thành dầu) từ lâu đời, nó là loại thực phẩm rẻ tiền, sẵn có cả bốn mùa, có giá trị cao về dinh dưỡng, hiệu quả trong việc giữ gìn sắc đẹp. Một số hình thức sử dụng mè làm thức ăn:

              Muối mè: Lấy toàn bộ hạt mè (cả vỏ loại) rang thơm giã nhỏ, trộn với muối bột theo tỉ lệ 1 muối 6-14 mè tuỳ người. Nó là một loại thức ăn ngon thơm, bổ dưỡng. Gạo lức + muối mè là thành phần chủ yếu của phương pháp dưỡng sinh Ohsawa.

              Cháo mè: Hạt mè đen 30g rang, giã nhỏ nấu với 100g gạo tẻ. Có tác dụng bồi bổ can thận, nhuận tràng.

              Bơ mè: 100g hạt mè rang trộn với 2-3g muối rang đem xay nhuyễn hoặc giã liên tục 2 giờ thành bơ mè, mỗi ngày ăn 1-2 muỗng cà phê với cơm, cháo…hoặc pha với nước tương làm nước chấm.

          Theo đông y nó có tác dụng: bổ ích tinh huyết, nhuận táo, hoạt trường, chủ trị chứng tinh huyết hư tổn, đại tiện táo bón. Liều dùng 12-40g/ngày, trường hợp tiêu chảy không nên dùng. Vài ứng dụng lâm sàng:

          Trị các bệnh tăng huyết áp, xơ cứng động mạch, suy nhược thần kinh, có các triệu chứng như: đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, ù tai; chân tay tê dại, đau sườn, đại tiện táo: Lá dâu non 1 cân (phơi khô, tán bột mịn), mè đen 4 lạng (chưng chín, giã nát) dùng nước (hoặc mật) làm hoàn, mỗi ngày uống 6-12g (bài thuốc này còn có tác dụng giữ tươi đẹp da mặt, đen râu tóc)

          Trị táo bón: mè đen sao tán bột 1-2 muỗng canh, trứng gà 1 quả, trộn đều, đổ nước sôi thành hồ, thêm ít đường mật trộn uống. Trị táo bón, bổ nội tạng, mạnh gân xương, tăng dinh dưỡng: dầu mè 1 muỗng cà phê, lòng đỏ 1 trứng gà đánh đều cho đến chín, uống vào buổi sáng.  Trẻ con bị kiết lỵ: dầu mè 5-10g tùy tuổi, hòa mật ong cho uống.

          Chữa tóc khô, tóc bạc sớm: mè đen, hà thủ ô chế liều lượng bằng nhau, nghiền thành bột mịn, trộn với mật ong hoàn thành viên; mỗi lần uống 6g, ngày uống 3 lần sau bữa ăn.

           Bài thuốc chống lão suy, chữa tăng huyết áp: mè đen, hà thủ ô, ngưu tất, số lượng bằng nhau tán nhỏ, dùng mật viên thành viên bằng hạt bắp. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 10g.

          Chữa viêm đại tràng mạn: mè đen rang bốc mùi thơm mỗi lần uống 1 muỗng canh mè trộn lẫn 1/3 muỗng canh mật mía, ngày uống 2 lần, uống liên tục khoảng 1 tháng

          Thuốc lợi sữa: mè đen sao qua, giã nhỏ, cho thêm ít muối ăn hằng ngày. Hoặc mè đen rang cho vào canh mướp hương, cả 2 vị này đều lợi sữa, mè đen làm tăng khẩu vị món canh mướp hương.

          Mè là loại thức ăn chỉ có lợi, nhiều dinh dưỡng, dễ kiếm, rẻ tiền, phòng chống được một số bệnh nhất là đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ suy yếu.

                      Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »

Bài đăng trên BÁO QUẢNG NAM hôm nay 20.8.2014

                                                                BS LÊ THÂN (Tổng hợp)

          Danh y Hoa Đà (người Trung Quốc thời Tam Quốc) đã dùng hoa kinh giới sao khô, tán bột để cứu sống một sản phụ bị băng huyết nặng, cấm khẩu, chân tay co rút; bằng cách hòa bột hoa kinh giới đó với rượu uống, mỗi lần khoảng 6g, người bệnh đã cầm máu và dần dần hồi phục.

          Kinh giới là một loại rau gia vị được trồng nhiều và phổ biến ở nước ta. Đến tháng 8, cây bắt đầu ra hoa và đúng thời kỳ thu hoạch; lúc này nhổ cả cây, cắt bỏ rễ, đem sấy khô.

                                            Ảnh Internet

          Do đó, kinh giới có khả năng sát trùng rất tốt. Theo kinh nghiệm dân gian, kinh giới để tươi nấu nước uống và tắm hằng ngày để phòng chống rôm sẩy, mẩn ngứa, mụn nhọt. Đây là loại lá có nhiều kháng sinh tự nhiên nên có tác dụng sát khuẩn tốt, làm sạch da. Việc dùng lá kinh giới già để đun nước tắm thường xuyên sẽ giúp bạn có làn da đẹp. Đặc biệt, dùng lá kinh giới tắm hàng ngày sẽ giúp các mẹ bầu hết ngứa ngáy. Theo đông y, một trong những tác dụng của kinh giới là làm hết ngứa (chỉ dưỡng)

          Nếu dùng cả cây thì gọi là toàn kinh giới; để chữa cảm nóng, ngã ngất lấy một nắm kinh giới tươi chừng 50g giã nhỏ, thêm vài miếng gừng tươi, vắt lấy nước cho uống, bã còn lại dùng để đánh dọc sống lưng. Toàn cây kinh giới 5g phối hợp với tía tô 3g, cam thảo đất 3g, sài hồ nam hoặc cúc tần 3g, kim ngân 4g, mạn kinh 2g, gừng 3 lát; tất cả sắc với 400ml nước còn 100ml uống trong ngày; chữa cảm, sốt, cúm. Thuốc tiêu độc chữa sưng vú, mụn nhọt gồm toàn kinh giới 12g, thương nhĩ tử 12g, liên kiều 12g, kim ngân hoa 12g, cỏ mẫn trầu 10g, hạ khô thảo 10g, bồ công anh 8g [trước đây có tài liệu ghi thêm vòi voi 12g, từ năm 1985 Bộ y tế đã có chỉ thị cần thận trọng khi dùng vòi voi chữa bệnh, mặc dầu chỉ dùng ngoài (không được dùng đường uống) xem thêm Báo Quảng Nam số 3531 ngày 21.3.2013, trang 6]; sắc uống 2 lần trong ngày.

          Nếu chỉ dùng cụm hoa (hoa đã nở bông còn xanh, kèm theo 1-2 lá ngọn) gọi là kinh giới tuệ; làm giảm ngứa: sắc hoa kinh giới uống (thường dùng phối hợp với nhiều vị thuốc đông y khác) và nấu nước để tắm. Thuốc chữa cảm: hoa kinh giới, tía tô, hương nhu (rau é), ngải cứu, hoắc hương lượng bằng nhau, dùng nước sắc nhiều lần, hợp các nước sắc lại, cô đặc thành cao, làm viên bằng hạt bắp; khi bị cảm, uống chừng 7-8 viên thuốc này, uống với nước sắc lá tre, trẻ em chỉ dùng 2-4 viên; viên thuốc này có thể chữa lỵ (uống với nước sắc lá mơ lông). Kinh giới tuệ và rễ bạch chỉ với lượng bằng nhau, phơi khô tán bột, ngày uống hai lần, mỗi lần 4-8g với nước chè nóng cho ra mồ hôi để chữa cảm lạnh, nhức đầu, chảy nước mũi. Kinh giới tuệ sao đen có tác dụng cầm máu trong các chứng chảy máu cam, nôn ra máu, kiết lỵ ra máu, băng huyết, rong kinh; dùng riêng mỗi ngày 12g dưới dạng thuốc sắc hoặc thuốc bột; phối hợp với hoa hòe sao đen lượng bằng nhau, tán nhỏ, mỗi lần uống 8g với nước chè chữa kinh nguyệt ra nhiều không dứt.

Không được dùng kinh giới đối với nhọt lở đã chảy mủ, trẻ em bị sởi thời kỳ toàn phát và hồi phục.

Gần đây, các nhà khoa học phát hiện việc ăn rau kinh giới với đậu phụ, có thể giúp phòng chống bệnh loãng xương, béo phì ở phụ nữ tuổi mãn kinh. Ngoài ra, kinh giới còn giúp phòng chống các bệnh tim mạch như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não cho cả nam lẫn nữ.

more »

Bài đăng trên BÁO QUẢNG NAM hôm nay 23.7.2014

                                                                                                    BS LÊ THÂN (Tổng hợp)

          Các nghiên cứu cho thấy: mã đề (nhất là phần lá) có tác dụng lợi tiểu, tăng thải trừ u rê, a xít u ríc và muối trong nước tiểu; do đó có thể dùng nó để hỗ trợ điều trị chứng tăng huyết áp bên cạnh các thuốc đặc hiệu.

Trong y học cổ truyền, mã đề được dùng làm thuốc lợi tiểu, chữa một số bệnh về tiết niệu, cầm máu, phù thũng, ho lâu ngày, tiêu chảy, chảy máu cam.... Liều dùng mỗi ngày là 10-20g toàn cây, hoặc 6-12g hạt, sắc uống. Những người đi tiểu quá nhiều, táo bón không nên dùng; phụ nữ có thai cần thận khi sử dụng loại thuốc này; đối với người cao tuổi hay đi tiểu đêm, tránh dùng mã đề vào buổi chiều tối. Một số ứng dụng làm thuốc theo y học cổ truyền:

          -Lợi tiểu: hạt mã đề 10g sắc lấy nước chia 3 lần uống trong ngày.

          -Huyết áp cao: mã đề, rễ cỏ tranh mỗi vị 20g, sắc uống, cũng có thể dùng mã đề non đổ nước sôi vào trộn với thức ăn để ăn.

-Ho lâu ngày: mã đề 15g sắc uống; hoặc mã đề 10g, cát cánh 2g, cam thảo 2g sắc uống ngày 1 thang. Chữa viêm phế quản: mã đề, hạnh nhân, vỏ lụa (trắng) cây dâu, mỗi thứ 15g, sắc uống.

-Kiết lị, viêm ruột: mã đề tươi non 60g, trứng gà một quả rán lên ăn. Hoặc mã đề, day mơ lông, cỏ seo gà mỗi vị 20g, sắc uống ngày 1 thang.

-Đi tiểu có máu do viêm niệu đạo, viêm bàng quang: mã đề, cỏ sen cạn, mỗi vị 15g, cũng có thể lấy mã đề tươi nghiền ép lấy nước uống lúc đói.

-Khó đi tiểu: Mã đề tươi rửa sạch nghiền nát, ép lấy một cốc nước cho mật ong vào khuấy uống. Hoặc nấu mã đề uống thay nước chè.

-Trị chứng hay chảy máu cam: 1 nắm lá rau mã đề tươi, rửa sạch, giã nát, tẩm ít nước, vắt lấy nước cốt uống; rồi nằm trên gường, gối gối cao, lấy bã đắp lên trán.

 -Chữa chứng đau lưng do phong thấp: 7 cây mã đề, hành tăm cả củ và rễ 7 gốc, táo 7 quả, rượu 500 – 1000 ml, nấu chung để dành uống dần từng ít một

-Bắt đầu sưng mụn nhọt độc: nghiền nát mã đề tươi đắp vào.

-Chữa cảm: mã đề 20g, trần bì 20g, sắc uống nóng.

-Người bị viêm loét dạ dày tá tràng dùng lá mã đề tươi ép lấy nước hoặc sắc uống mỗi ngày.

-Chữa trẻ bị sởi gây tiêu chảy: dùng hạt mã đề sao qua, sắc uống; nếu bí tiểu tiện thì thêm mộc thông; có thể dùng hạt mã đề với rau dừa nước lượng như nhau, sắc uống nếu không có mộc thông.

-Lấy khoảng 20-50g mã đề tươi, rửa sạch cho vào siêu, đổ nước nửa nồi sắc lửa nhỏ, lấy 1 chén, chia 3 lần uống cách 3 giờ trong 1 ngày, uống thuốc lúc còn ấm; chữa chứng phổi nóng ho dai dẳng.

-Chữa viêm gan, vàng da: mã đề 20g, nhân trần 40g, chi tử 20g, lá mơ 20g; tất cả xắt nhỏ, sấy khô, hãm như nước chè để uống, ngày uống 100-150ml.

-Chữa sỏi đường tiết niệu: hạt mã đề 12-40g, kim tiền thảo 40g, thạch vĩ 20-40g, hoạt thạch 20-40g, tam lăng, ý dĩ, ngưu tất, nga truật, mỗi vị  20g; chỉ xác, hậu phác, gai bồ kết, hạ khô thảo, bạch chỉ, mỗi vị 12g. Sắc uống ngày một thang.

                             Ảnh trong bài lấy từ Internet

Xem thêm: THUỐC NAM CHỮA TĂNG HUYẾT ÁP

more »

 Bài ngắn hơn đăng trên BÁO QUẢNG NAM hôm nay 02.7.2014                                                                                       BS LÊ THÂN (Tổng hợp)

Ngủ là trạng thái tạm thời để cơ thể có thể nghỉ ngơi hoàn toàn và hồi phục sức khoẻ sau 1 ngày làm việc. Giấc ngủ có vai trò quan trọng giúp ổn định các hoạt động sinh lý của cơ thể và hết sức cần thiết cho cuộc sống.

Mất ngủ là một triệu chứng rất phổ biến, là một trạng thái rối loạn giấc ngủ thể hiện ở ban đêm không có khả năng ngủ hoặc thiếu ngủ. Ngủ kém về số lượng (quá ít), hay về chất lượng (ngủ không yên giấc). Như thế nào là ngủ bình thường? Mỗi người có nhu cầu ngủ khác nhau, số giờ ngủ không quan trọng vì tuỳ theo cá nhân, trẻ con cần ngủ nhiều hơn người lớn, bình thường thời gian ngủ ở người lớn biến thiên từ 4-9 giờ trong một ngày; để đánh giá giấc ngủ tốt hay không tốt, chủ yếu là cảm giác khoẻ khoắn, thoả mái do giấc ngủ mang lại, tức chất lượng giấc ngủ cần thiết hơn là thời gian ngủ trong ngày. Có thể mất ngủ lúc mới vào giấc ngủ, nằm trằn trọc mãi không ngủ được rồi thiếp đi; có thể mất ngủ vào giữa giấc ngủ, nghĩa là đang ngủ giữa đêm tỉnh dậy và không ngủ lại được; có thể mất ngủ vào cuối giấc ngủ, người bệnh dậy quá sớm và không ngủ lại được. Chứng mất ngủ thường kèm các chứng đau đầu, quên, hồi hộp.

          Nguyên nhân mất ngủ là do: (1) Sinh hoạt như: hút thuốc lá, uống nhiều cà phê...; do rối loạn lịch thức ngủ; do căng thẳng lo âu; do phân bố giờ giấc ngủ không hợp lý, ngủ ngày quá nhiều... (2) Do nguyên nhân thực thể như: do dùng thuốc để điều trị bệnh như thuốc có chứa cafein, thuốc lợi tiểu...; do các bệnh lý như đau đầu do viêm xoang, do tăng huyết áp, đau do loét dạ dày tá tràng, đau do Zona...; do loạn thần chức năng hoặc thực thể hoặc do trầm cảm. Nguyên tắc điều trị là phải loại bỏ nguyên nhân gây mất ngủ (nếu biết) và điều trị triệu chứng cũng như các biện pháp hỗ trợ khác.

Cuộc sống công nghiệp hoá, cùng với những căng thẳng thần kinh, ô nhiễm môi trường... làm cho số người mất ngủ thường xuyên ngày càng tăng. Khi mất ngủ, người ta thường hay nghĩ đến thuốc ngủ của tây y, nhưng việc lạm dụng thuốc ngủ sẽ dẫn đến những hậu quả tai hại. Trước hết cần áp dụng các biện pháp không dùng thuốc như: (1) Trong điều trị mất ngủ người bệnh có vai trò rất lớn, tinh thần phải thật hoàn toàn thoả mái; hạn chế tối đa việc suy nghĩ, tính toán công việc, cuộc sống, sinh hoạt ...; càng suy nghĩ, lo lắng càng khó có kết quả trong điều trị mất ngủ và có thể mất ngủ ngày càng tăng. (2) Trước khi ngủ nữa giờ, tránh căng thẳng, có thể nghe nhạc nhẹ trong hoàn cảnh tĩnh mịch, tập đi bộ thong thả trong 20-30 phút vào lúc chiều. (3) Tắm nước ấm để tạo sự thư giãn trước khi đi ngủ; trước khi lên gường ngủ ngâm chân bằng nước ấm, lau sạch chân và xoa nóng bàn chân, về mùa đông cần phải xoa nóng gan bàn chân. (4) Bữa tối không nên ăn quá no, nên ăn nhiều thức ăn là ngũ cốc, có một số cây cỏ là rau ăn vừa có thể dùng làm thuốc và không độc như: hạt sen, long nhãn, mật ong, đậu xanh, đậu đen, táo tàu.... có tác dụng an thần trị mất ngủ, một số thức ăn như: chuối, các loại hạt quả, đậu phộng.... giúp điều hoà giấc ngủ; chọn những thực phẩm có lợi cho thần kinh như cá, hàu, cua, gan thận heo,... các loại cây cỏ như lạc tiên có thể dùng riêng, luộc hoặc hấp ăn như rau giúp ngủ ngon, hoặc phối hợp với lá dâu tằm, lá vông, tim sen nấu nước uống thay nước chè hằng ngày có tác dụng trị mất ngủ; tránh dùng các thức ăn nhiều thịt, các gia vị có tính nóng như ớt, tiêu...; sau bữa ăn tối không nên dùng các chất kích thích như: cà phê, rượu, thuốc lá.... (5) Nên dùng một cốc sữa nóng hoặc một ít bánh ngọt để cung cấp thêm hydrat cacbon, khỏi bị hạ đường huyết ban đêm gây rối loạn giấc ngủ. (6) Phòng ngủ cần yên tĩnh, thoảng mát, hạn chế ánh sáng, tiếng ồn; không đặt quá nhiều vật dụng điện (tivi, đài...) để tránh từ trường phát ra từ những vật dụng trên ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Một số cách đơn giản chữa mất ngủ tại cộng đồng, tuỳ theo điều kiện sẵn có mà chọn lựa cho phù hợp với mình:

-Nấm linh chi xắt nhỏ, nghiền vụn, mỗi ngày dùng 3g, hãm với nước sôi trong bình kín, sau chừng 20 phút thì dùng được, uống thay trà hằng ngày

-Nấm hương tươi 50g, thịt heo nạc 60g, gạo tẻ 50g; làm sạch thịt nạc và nấm hương xắt nhỏ, cho vào nồi cháo nấu với gạo đang sôi đã chín nở, nêm gia vị vừa miệng, bắc ra ăn hết 1 lần, ngày có thể ăn 1-2 bữa.

-Hạt muồng (thảo quyết minh) nấu uống thay nước chè hằng ngày

-Tâm sen 20g, cam thảo sống 30g, hai thứ sấy khô tán vụn, hãm với nước sôi 5g/lần (có thể 2 lần/ngày) trong bình kín, uống thay nước chè hằng ngày.

-Nhị sen khô 5g, hãm 1/2 lít nước, uống trong ngày

-Hoa nhài, hao cúc vàng, hãm nước uống hằng ngày.

-Quả dâu chín 60g, mật ong 20g hãm với nước sôi trong bình kín, sau 20 phút thì dùng được, uống thay chè trong ngày

-Hoa dâm bụt phơi khô, hãm uống như uống nước chè.

-Lá vông nem phơi khô 8-16g, xắt nhỏ, sắc với 200ml nước, còn 50ml, uống 1 lần trong ngày

                                       Ảnh trong bài lấy từ Internet

more »